اردبیل کولر شهر ایران

این وبلاگ برای شناساندن بشتر اردبیل در محیط مجازی طراحی شده وامیدوارم که قدمی در جهت توسعه گردش گری اردبیل هر چند کوچک برداشته باشم شما دوست گرامی اگر مطلبی دارید که مایل باشید در وبلاگ درج بشه حتما برام بفرستید. مرسی!!!!!!!!!!!!!


استان اردبیل

معرفی استان اردبیل

موقعیت جغرافیایی

استان اردبیل درشمال غربی فلات ایران بین مختصات جغرافیایی 37.45 تا 39.42 عرض شمالی و 48.55 تا 47.3 طول شرقی از نصف النهار گرینویچ واقع شده است. از شمال با جمهوری آذربایجان همسایه بوده ونزدیک به 5/282 کیلومتر مرز مشترک آبی وخاکی با این کشور دارد. از قسمت شرقی با استان گیلان از جنوب با استان زنجان و از غرب با استان آذربایجان شرقی هم جوار است. استان اردبیل از نواحی سردسیر کوهستانی محسوب می شود و به طورکلی از نظر ویژگیهای حرارتی سرد بودن ویژگی مشترک تمامی گونه های اقلیمی استان است. حتی قسمت شمالی استان که به جهت پست بودن منطقه دارای اقلیم معتدل است به طور متوسط 50 روز در سال شاهد یخبندان می باشد میزان نزولات جوی در استان اردبیل به طور متوسط بین 250 تا 600 میلی متر در سال نوسان دارد. معروفترین و بزرگترین رشته کوههای استان سبلان و طالش است. سبلان با ارتفاع 4811 متر در منتهی الیه شرقی رشته کوه قوشا داغ واقع شده و بلندترین نقطه استان به شمار می آید. این آتشفشان خاموش با مناظر بدیع و نعمات فراوان اطراف خود از زیباترین قلل جهان محسوب می شود. بر اساس آخرین تقسیمات کشوری استان اردبیل با وسعتی معادل 17951.4 کیلومتر مربع به لحاظ وسعت حدود 09/1 درصد مساحت کل کشور رابه خود اختصاص داده است. این استان به مرکزیت شهر اردبیل 9 شهرستان ، 19 شهر ، 21 بخش ، 63 دهستان و 2218 آبادی می باشد.


تاثیر ادوار قبل از اسلام در اردبیل

باید اظهار تاسف نمود که از دوران قدیم اردبیل ، به خصوص از وضع قبل اسلام آن ماخذ کامل وکافی موجود نیست موسی خورن یکی از نویسندگان قدیم ارمنی است و نوشته های او نزد تاریخ نویسان اعتباردارد او فهرستی از استانهای ایران در عهد ساسانیان باقی گذاشته ، طبق این فهرست ایران درآن دوره به چهار ایالت بزرگ تقسیم می شد ون ظر به اهمیت و اعتبار هریک از آنها به استانداران آنها تخت نقره از طرف پادشاه اعطا می گردید قسمت سوم این استانها ، در فهرست مذکور باختر ذکر شده و شامل آذربایجان و ارّان و ارمنستان و ولایات جنوبی و غربی دریای خزر بوده است. آذربایجان به قول خورن ، دو پایتخت یا دوکرسی داشت ، یکی اردبیل و دیگری گنزک یاشیز قرون اسلامی ،که امروزه به نام تخت سلیمان خوانده می شود. در تشکیلات دوران انوشیروان ، آذربایجان مرکز شمال بود و شمال را در آن عهد کوستی آپاختا یعنی به سوی شمال می نامیدند و حاکم نشین آن آرتاوید یا اردبیل بوده است طبق صریح نوشته او ، اردبیل کرسی شمالی آذربایجان بوده است ، بدین اعتبار می توان گفت که مقر استاندار زرین تخت عهد ساسانیان ، این شهر بوده و از عظمت و موقعیت سیاسی و اداری خاصی بهره مند می گشته است. از جمله مطالبی که در باب اردبیل قابل تامل و رسیدگی است مسئله ظهور زردشت و ارتباط آن با این شهر می باشد. مورخین اتفاق نظر دارند که از زمان مادها ، دشت مغان و اطراف آن یعنی حوالی اردبیل ، متعلق به پیشوایان درجه اول مذهبی و محل استقرار آنها بود و تعلیمات عالیه دینی وتربیت مبلغین مذهبی درآنجا صورت می گرفت. چون بزعم بعضی از تاریخ نویسان زردشت نیز از روحانیون عهد خود به شمار می آمد. به خاطر چنین می گذرد که اگر در جای دیگری نیز متولد بوده طعبا در این منطقه تعلیم یافته و افکار دینی یا الهامات غیبی خود را در آنجا به دست آورده است و با این تربیب دعوتهای اولیه او نیز در این حوالی صورت گرفته و حدود اردبیل و دامنه های سبلان نخستین محل انتشار آن کیش باستانی بوده است وجه تسمیه مغان به عقیده جمعی از محققین به آن جهت است که سالی یک بار پیشوایان آئین زردشت درآنجا گرد می آمدند و درباره مسائل دینی سمینارهائی ترتیب می دادند چون سمینارهای دینی در جوار مقدس ترین امکنه هر مذهب تشکیل می شود ترتیب اجتماعات مذهبی موبدان زردشتی در این سامان می تواند دلیل آن باشد که اردبیل و سبلان از نقاط بسیار مقدس دین باستانی ایران به شمار می آمده و احیاناً محل بعثت و دعوت اولیه پیشوای آن بوده است.

تاثیر ادوار بعد از اسلام در اردبیل

اردبیل دردوره اعراب

بزرگترین واقعه تاریخی اردبیل ، بعد از شکست ایرانیان در جنگ با اعراب ، حمله مسلمین به آذربایجان است به طوریکه تاریخ نویسان آورده اند. در این دوره اردبیل مرکز آذربایجان و مقر مرزبان این ایالت بود و از میانه تا باجروان در کنار رود ارس و شهر شیز نزدیک مراغه جزو این ایالت محسوب می شد. از این زمان صفحه دیگری در وقایع اردبیل باز شد و آن سکونت اعراب در این شهر بود. اینان به نام اسلام بدین نواحی هجوم آوردند و چون جنگها پایان یافت به فکر نشیمن و مالکیت افتادند و به قول واقد اردبیلی ،که بلادزی نقل می کند ، اعراب شام وکوفه و بصره پس از سقوط آذربایجان ،کسان و خویشاوندان خود را نیز بدانجا آوردند و در اردبیل و دیگر نواحی سکونت دادند. حمله اعراب به ایران از دو نظر قابل بررسی است یکی از جهت دین و اثرات آن و دیگری ازحیث سیاست و حکومت پس از پایان جنگها وآغاز دوره مدنیت اسلامی ، مردم آنرا با جان و دل پذیرفتند و به نسبت درجه فهم و شعور و تمدن پیشین خود ، در عمل به اصول آن اقدام کردند.


اردبیل در دوره سالاریان

بعد از دوره اعراب دوره سالاریان آغاز می گردد با ظهور سالاریان ، اردبیل بار دیگر در مرکز تحولات جدید قرار گرفت و عزت و ذلتهای متناوبی برآن روی آورد. ازجمله اتفاقات در این دوره می توان به هجوم و قتل و غارت گرجیها در اردبیل را ذکر کرد حمله گرجیان از حوادث ناگوار این عهد می باشد. گرجیان در این دوران ،که مدت آن درکتابها متجاوز از یک قرن نوشته شده ، بلای بزرگی برای مسلمانان آذربایجان به ویژه اردبیل بودند و از قتل و آزار آنان خودداری ننمودند. شهرها و دیه ها را ویران کردند مردم بیگناه بسیاری راکشتند حتی در اردبیل به انتقام سوخته شدگان نخجوان جمعی در در آتش انداخته سوزانیدند.گرجیان خرابی بسیار در این شهر کردند حتی درب مسجد جمعه اردبیل را ،که بسیار زیبا وگرانبها بود و صنعت زیادی در ساختن آن بکار رفته بود ، از جاکندند و بر گردونه گذاشته و به تفلیس بردند هم چنین در دوره سالاریان حمله مغول به اردبیل نیز خرابیهایی را به وجود آورد. چنگیز در سال 616 هجری به ایران حمله کرد و چون سلطان محمد خوارزمشاه شکست خورد و فراری شد ولایات ایران یکی پس از دیگری در مقابل این سیل خروشان تاب مقاومت نیاورده و سقوط نمودند. بین سالهای 617 و 618 هجری لشگریان مغول به آذربایجان رسیدند و آنجا را مورد تاخت و تاز قرار دادند و بتدریج بسمت اردبیل سرازیر گشتند اردبیل در این زمان برج و باروی محکمی داشت از اینرو تسلط چنگیز خان به این شهر به آسانی صورت نگرفت ولی بار سوم که مدافعان ضعیفتر گردیده و مهاجمین نیز با نیروی زیادی حمله ور شده بودند شهر بدست آنها افتاد و با خاک یکسان گردید و از سکنه بیشمار آن جز آنهائی که قبلا فرار کرده بودند کسی زنده نماند.

اردبیل در دوره صفویه

شیخ صفی در عهد تسلط مغول بر آذربایجان ، یعنی در سال 650 هجری در کلخوران ،که قریه ای است در سه کیلومتری شمال غربی اردبیل ، دیده به جهان گشود حیات او با دوران زندگی دانشمندان بزرگی نظیر مولانا جلال الدین رومی صاحب کتاب مثنوی ، شیخ سعدی شاعر نامدار پارسی ، امیر عبدالله شیرازی ، شیخ نجیب الدین بزغوش ، علا الدوله سمنانی ، شیخ محمود شبستری ، و شیخ محمد کچه چی که از عرفا و بزرگان آن عهد بودند معاصر بود شیخ صفی الدین بعد از مرگ استادش شیخ زاهد گیلانی اردبیل را محل اقامت خود قرار داد و با عزت و احترام در این شهر زندگی نمود و بنا به نوشته ریاض العارفین "زیاده از صد هزار کس تربیت نمود" در آخر عمر خود به سفر حج رفت و در آنجا وثیقه ای به قلم آورد و فرزند خود صدرالدین موسی را بعد از خود صاحب خرقه و سجاده ساخت و اول محرم سال 735 هجری به اردبیل بازگشت ولی حیات او بعد از مراجعت طولی نکشید و ظهر روز دوشنبه 12 محرم بداعی حق لبیک گفت شیخ صدرالدین موسی بعد از پدر صاحب خرقه شد اوکه 59 سال بر مسند ارشاد نشست مردی عالم و مفسر بود و طبع شعر داشت. او بود که درهای مسجد جمعه اردبیل را از گرجیان پس گرفت در مراتب کمالات معنوی او می نویسند که از اوان کودکی قدرت معنوی بسیار داشت و صاحب کشف وکرامت بود بنای اصلی بقعه شیخ صفی الدین از آثار اوست که خود ایشان نیز در کنار قبر پدرش شیخ صفی الدین مدفون گردید بعد از صدرالدین فرزندش خواجه علی معروف به سیاه پوش صاحب سجاده گردید و ارشاد مریدان به او محول شد خواجه علی مردی دانشمند و با فضیلتی بود و واقعه ملاقات امیر تیمور گورکان را در اردبیل با او می توان به تعبیری ، سنگ اول بنای سلطنت صفویان دانست زیرا در این ملاقات بود که شیخ وسیله آزادی سران هفت طایفه بزرگ گردید طوایفی که بعدها به نام قزلباش در ایران صاحب قدرت گشتند و در تاسیس سلسله صفویه مؤثر شدند. بعد از خواجه علی فرزندش ابراهیم معروف به شیخ شاه جانشین وی شد اوکه در سفر حج همراه پدر بود در بیت المقدس به تجهیز جنازه پدر مباشرت کرد و چون به اردبیل بازگشت به ارشاد مریدان پرداخت و 21 سال بدین کار توفیق یافت و در سال851 هجری ، هنگام ارتحال بسرای باقی ، سجاده ارشاد را به فرزندش شیخ جنید واگذاشت بعد از او فرزندش شیخ حیدر فرزند او به جای پدر بر مسند ارشاد نشست و به تقویت صوری و معنوی مریدان پرداخت پس از قتل شیخ حیدر سه فرزند صغیر او به امر یعقوب دستگیر و به فارس تبعیدشدند و درقلعه استخر محبوس گشتند اسماعیل کوچکترین فرزند شیخ حیدر بود و روز سه شنبه 25 رجب 892 هجری ، یک سال قبل از قتل پدر تولد یافته بود اوتا شش سالگی در قلعه استخر بود و درآنجا از ملاطفتهائی که منصور بیگ پرناک فرومانروای قلعه نسبت به این سه کودک می نمود بی بهره نبود زیرا او از طرفداران حضرت علی و از ارادتمندان شیخ صفی الدین بود و از این رو مخفیانه از سه محبوس صغیر حمایت می کرد اقامت اسماعیل در گیلان و لاهیجان قریب شش سال و نیم طول کشید و در این مدت قرآن و علوم مختلف را به وسیله استاتید بزرگی مثل مولانا شمس الدین لاهیجی و نجم گیلانی آموخت و در 13 سالگی کم کم به فکر قیام و رهبری مریدان افتاد اسماعیل به سال 905 هجری با هفت تن از مریدان و صوفیان به راه افتاد او هرچه به اردبیل نزدیکتر می شد برعده مریدان و همراهانش افزوده می گشت چنانکه در طارم عده آنها به 1500 نفر رسید و چون عزم جنگ با فرخ یسار شروانشاه نمود هفت هزار تن از طوایف قزلباش بدو پیوستند اسماعیل پس از ورود به اردبیل مصلحت آن دید که جهاد پدر و جدش را در قفقاز تکمیل نماید و لذا با سپاهی مرکب از مریدان خود به شیروان لشگر کشید و با شجاعت و از جان گذشتگی خود و یارانش بر دشمنان فائق آمد و با تصرف خزائن و دفائن شروانشاه عازم تبریز گردید و آنجا را از الوند میرزا بایندر گرفت و پایتخت خود گردانید. اوتشیع را مذهب رسمی ایران کرد و پس از تاجگذاری دستور داد که به نام اوسکه زر زدند و در آن خود را بنده شاه ولایت خواند شاه اسماعیل در سال 930 هجری در نزدیکها ی سراب بیمار گردید و در آن منطقه بدرود زندگی گفت. جنازه اش را به اردبیل منتقل کردند و در کنار قبر شیخ صفی الدین به خاک سپردند و بزرگترین پسر وی طهماسب میرزا بود که بعد از پدر در یازده سالگی در تبریز به سلطنت نشست و در سال 962 هجری قزوین را به پایتختی برگزید. اسماعیل دوم جانشین شاه طهماسب دو سال سلطنت کرد و بعداز او سلطان محمد معروف بخدا بنده به پادشاهی رسید و12 سال در این مقام حکومت نمود پایه سلطنت این پادشاه بر دوش فرزند بزرگش حمزه میرزا بود ولی او در سال 994 هجری هنگامی که درصدد مراجعت از گنجه به قزوین بود به وسیله توطئه خائنانه جمعی از بزرگان قزلباش به قتل رسید فرزند دیگر سلطان محمد که عباس میرزا نام داشت و در خراسان حکومت می کرد به دستیاری دوتن از بزرگان قزلباش بر پدر قیام کرد و سلطنت را به نام شاه عباس اول به دست گرفت او در سال 996 هجری به سلطنت نشست و42 سال پادشاهی کرد این پادشاه که از سلاطین مقتدر ایران است اعتقاد خاصی به جد خود داشت و هنگام زیارت از قبر جدش از نیم فرسخی چکمه و پا پوش از پا در می آورد.

اردبیل درعهد نادر شاه افشار

مهمترین واقعه ای که در اواخر سلطنت صفویان درباره اردبیل قابل ذکر است سازش روسها و عثمانیها برای تقسیم شمال و مغرب ایران و از جمله این شهر تاریخی می باشد که با ظهور نادر آن نقشه به هم خورد و دست روس و عثمانی از این سرزمین کوتاه گردید. اما نادر درسال 1143 با یک صد هزار سپاه به قصد راندن عثمانیها به آذربایجان آمد و در 27 محرم آنسال تبریز و چندی بعد اردبیل را از ترکها پس گرفت آزادی اردبیل مدت زیادی طول نکشید زیرا در شرق ایران گرفتاریهائی پیش آمد ونادر ناگزیر بدانجا رفت و فرصت جدیدی برای تجاوز عثمانیها پیدا شد این بار شاه طهماسب خود با آنها جنگید ولی شکست خورد و عهدنامه ننگینی با آنها امضا کرد ، لیکن نادر آنرا پذیرفت و با عزل شاه طهماسب پسر کوچک او را به سلطنت برداشت وخود نایب السلطنه شد و با عثمانیها جنگهای سختی کرد وی که در محرم 1146 به قصد این محاربه از اصفهان حرکت کرده بود از همدان و سنندج و شاهین دژ و مراغه و تبریز گذشته به اردبیل رسید و قسمتی از سپاهیان خود را در این شهر گذاشت و خود از رود ارس گذشته و به داغستان حمله برد و پس از پیروزی چشمگیری که به دست آورد عهدنامه ای با عثمانیها در تفلیس منعقد ساخت که به موجب آن قفقاز وآذربایجان به ایران مسترد گردید در مراجعت از این سفر بود که نادر به همه ولایات نامه نوشت و سران و بزرگان لشکری وکشوری را به دشت مغان فراخواند و چون همه گرد آمدند خطاب به آنها چنین گفت تاکنون من آنچه لازمه کوشش وجانفشانی بود به جای آوردم و دشمنان ایران مانند افغان و روس و عثمانی را از ایران بیرون کردم به خراسان بازگشته آسایش نمایم همه گفتند هیچ کس برازنده تر از تو برای تخت ایران نیست او یک ماه فرصت دادکه کسی را برای سلطنت تعیین نمایند ولی سرانجام دو ساعت و بیست دقیقه بعداز ظهر روز پنج شنبه 24 شوال 1148 هجری خودش به نام نادر شاه بر تخت مرصعی نشست و سپاهیان و حاضرین با فریادهای شورانگیز او را شاد باش گفتند سرداران و بزرگان ایران متفقاً او را به سلطنت قبول نموده و در شهر اردبیل تشریفات تاجگذاری به عمل آمد.

 

نقاشی و خطاطی

اردبیلیان بر مبنای معتقدات مذهبی از نقاشی استقبال زیادی نمی کردند بویژه اگر این هنر در مورد موجودات زنده می بود زیرا به آنها گفته شده بود که اگر شکل جانداری را بکشند در روز قیامت باید به او جان دهند این بود که این هنر در این ولایت امکان رشد و پیشرفت نداشت و آنهایی هم که سرانجام ذوق خود را بر این خرافه برتری می دادند هنر خود را در امور مذهبی بکارمی بردند و فی المثل به نقاشی صحنه های خیالی از واقعه کربلا در عاشورای سال 61 هجری می پرداختند و تصاویری به نام شمایل می آفریدند و آنها را در مساجد و حسینیه ها قرار می دادند.

برخی از نقاشان دیگر هنر خود را در پاره ای از بناها مثل سقف گنبدی جامه کنهای حمام ها نشان می دادند و تابلوهایی از عشاق تاریخی مانند"لیلی و مجنون" ، "اصلی و کرم" و نظایر آنها رسم می نمودند یا مناظری از درخت و آب و مرغان زیبا نقاشی می کردند این کارها بیشتر "من عندی" و بدون تعلیم استاد و هنرآموز صورت می گرفت و ذوق نقاش او را به آفریدن چنان صحنه ها وامی داشت زیباترین نقاشیها برروی عصا و چپق و قلیان دیده می شد و هنرمندان ماهر تصاویر ظریف و زیبایی بر روی آنها نقش می کردند و در هشتاد سال پیش مرحوم "میرغفور فاضلی" به استادی در این کار معروف بوده است. برای نقاشی علاوه بر باورهای ناصواب وسایل لازم نیز موجود نبود و کسی در صدد ساختن بوم قلم و رنگهای مختلف برنمی آمد و لذا بطور کلی در اردبیل از حیث این هنر و بالمال مجسمه سازی چیزی دیده نمی شد فقط در ایام نوروز در قریه "داشکسن" یا "ججین" اسباب بازیهایی بنام "توتک" بصورت جانداران مختلف ساخته می شد و بعضی از آنها واقعا ارزش هنری زیادی داشت. برخلاف هنرهای مذکور خط ویسی در حد اعلای توجه بود و اساتید بزرگ و نامداری که غالبا مکتبدار بودند به تعلیم آن می پرداختند و چون برای ارضای ذوق هنری این راه بازتر از هنرهای دیگر بود از اینرو علاقه مندان زیادی نیز در این رشته پیدا می شدند. خطاطی اصول و قواعدی داشت معلم هر روز نمونه ای از طرز نوشتن را که به سرمشق معروف بود بشاگردان می داد و روز دیگر که به نوشته های آنها نگاه می کرد نکات ضعف مشقها را به آنان گوشزد می نمود. خط با دو قلم ریز و درشت نوشته می شد و هریک از آنها انواع و اشکالی داشت که ذکر آنها خارج از گفتار ماست هر چه خط نوشتن مورد توجه بود خط نگهداشتن و به عبارت بهتر جمع آوری و نگهداری نوشته های زیبا معمول نبود و این امر موجب گشته است که امروزه نوشته هایی از اساتید خط اردبیل ولو برای نمونه باقی نباشد.

 

مشاهیر و دانشمندان اردبیل

باید اظهار تاسف شود که از نام و شرح حال علمای قبل از اسلام اردبیل و نیز بیشتر دانشمندانی که درطول قرنهای متمادی بعد از ظهور اسلام از این منطقه برخاسته اند اطلاعی در دست نیست. ولی این بدان معنا نیست که در این خطه باستانی ،که قرنهای مرکز سیاسی و اداری و علمی آذربایجان بوده است ، عالم ودانشمندی نبوده ولی با توجه به اینکه مغان مرکز تربیت علماء و روحانیون دین قدیم ایران بود و زردشت نیز یکی از روحانیون به شمار می آید این مطلب ، یعنی مرکزیت دینی قدیم درجوار اردبیل ، می تواند موجد این فکر باشد که درآن ایام کسانی از سکنه این ولایت نیز در ملک روحانیون مذکور ، اعم از مخالف زردشت یا طرفدار آئین وی بوده باکسب دانش معمول روز ، به نشر واشاعه آن می پرداخته اند. اما گذشت روزگار چنانکه از دیگران ، نام ونشانی باقی نگذاشته ، یادی از دانشمندان اردبیل نیز درتاریخ نگذاشته است و در نتیجه بی توجهی های گذشتگان یا حوادث ایام ، نه تنها تاریخ اردبیل بلکه تاریخ بیشتر نقاط ایران را از این رهگذر با تاریکیهائی مواجه ساخته است.

ابوالفرج اردبیلی

ابن بزار اردبیلی

ابراهیم قلعه جوقی

آیت الحق ملا ابراهیم

مولانا مقدس اردبیلی

الهی اردبیلی

شیخ ابوسعید اردبیلی

حاج ابوالفضل فضلی

ثانی صفوی

تزریقی اردبیلی

تاج الدین اردبیلی

بیضای اردبیلی

سید حسین اردبیلی

شیخ حبیب اردیموسی

جنونی اردبیلی

جمال الدین یوسف

شرف الدین اردبیلی

سامی اردبیلی

خطایی

حکیم الهی اردبیلی

خواجه علی سیاهپوش

شیخ صفی الدین

صدرالممالک اردبیلی

حاج مجتهد اردبیلی

الیاس اردبیلی

سید احمد مرتضوی

محمد ننه کرانی

صدرالدین موسی


 مساجد علوم دینی


 مدرسه ها و مدارس علوم دینی


مجموعه بازار اردبیل

مجموعه تاریخی بازار اردبیل در میانه شهر و در طرفین خیابان امام خمینی واقع گردیده و به جهت قدمت و دارا بودن معماری سنتی از بازارهای تاریخی و جالب توجه ایران به شمار می آید و چون دیگر بازارها مشتمل بر راسته ها ، تیمچه ها ، سراها و مسجد و گرمابه است.

بازار اردبیل از سابقه طولانی و درخشانی برخوردارمی باشد. مقدسی و اصطخری (قرن چهارم ه.ق) ، بازار اردبیل را به شکل صلیبی توصیف می کنندکه در میانه آن مسجد قرار داشته است. بازار اردبیل در قرن 7و8 ه.ق نیز از رونق فراوانی برخوردار بوده اما رونق اصلی آن مربوط به دوره صفویه است. در این دوره به جهت اینکه اردبیل خاستگاه سلاطین صفوی ، مرکز دینی و همچنین جایگاه مقابر شیخ صفی الدین اردبیلی و دیگر گذشتگان سلاطین صفوی بود شهر و بازار آن از اهمیت و رونق خاصی برخوردار گردید.

مجموعه کنونی بازار معرف آثاری از دوره صفویه و قاجاریه است و شامل راسته اصلی بازار ، راسته پیر عبدالملک ، راسته قیصریه ، راسته کفاشان ، راسته غلامان ، بازار زرگران ، سراجان ، پنبه فروشان ، مسگران ، چاقوسازان ، آهنگران ، سرای خشکبار (حاجی میرزا) ، سرای گلشن ، سرای وکیل ، سرای نو یا زنجیرلو ، سرای حاج احمد ، سرای حاج شکر ، سرای مجیدیه ، سرای امام جمعه ، سرای دوگچی و تیمچه زنجیرلی است.

مجموعه بازار با طاق های جناغی و گنبدهای ساده پوشش یافته و عرض طاق نمای مغازه ها به طور متوسط 3 متر و قطر پایه های طاق ها حدود 80 سانتی متر است. روشنایی داخل بازار از طریق روزنه های تعبیه شده در پوشش های گنبدی تامین می شود.

سرای خشکبارها از دو بازارچه موازی هم که هر دو بر راسته بازار عمودند تشکیل شده و هر کدام دارای 5 دهانه و 51 مغازه است. سرای گلشن نیز مرکب از دو بازارچه و یک سرا است و در مقابل سرای زنجیرلی واقع شده وبه راسته بازار و راسته پیر عبدالملک مربوط می شود. بخش اصلی سرا فضایی مستطیل شکل به ابعاد 80/3×94/9 متر می باشد که پوشش آن متشکل از 9 گنبد در میانه با چهار ستون مدور از سنگ خارا به ارتفاع 75/2 و قطر 52% متر (یا 52 سانتیمتر) و در اطراف بر جرزها نگهداری می شود. ستون ها دارای سرستون مکعب شکل بوده و طاق های زیرین گنبدها توسط تیرهای چوبی به یکدیگر اتصال یافته و مهار شده است.

از دیگر بخش های مهم بازار ، چهار سوق یا بازار بزرگ قیصریه است . این بخش بنایی است مدور با گنبد کروی بلند وساده . قطر بنا در پایین 12 متر و ارتفاع تقریبی آن 13 متر است . بخش زیرین بنا ، بدون در نظر گرفتن پایه مغازه ها و امتداد بازارچه ها عبارت است از 12 پایه که با 12 طاق جناغی زمینه را برای بر پایی گنبد فراهم ساخته است . در هشت طاق جناغی مغازه ودر 4 تای دیگر راهرو بازارچه ها تعبیه شده است. بر سر بازارچه شمال شرقی ، سنگ نبشته ای به چشم می خورد.

که به علت فرسودگی امکان قرائت آن وجود ندارد این سنگ نوشته حاوی نام بانی و تاریخ بنا بوده است. تیمچه و سرا و بازارچه زنجیرلی از دیگر بخش های مهم بازار اردبیل است که به راسته بازار راه می یابد. سرای زنجیرلی بنای هشت ضلعی است (چهار ضلع اصلی و چهار ضلع فرعی) که ابعاد اضلاع اصلی آن 20/10 متر می باشد صورت 8 ضلعی در بالا با گوشه سازی به دایره تبدیل شده و گنبدی کروی و ساده ای بر فراز آن جا گرفته است.

مجموعه تاریخی بازار اردبیل در سالهای اخیر از طرف سازمان میراث فرهنگی تعمیر ومرمت شده و به شماره 1690 به ثبت تاریخی رسیده است.

 

کلیسای اردبیل

چون اردبیل برسرشاخه ای از راه معروف ابریشم قرار داشت مرکز مهم بازرگانی ایران با قفقاز و ماورای آن به شمار می رفت. به این جهت جماعتی از شرق و غرب ایران بدین شهر آمد و شد داشتند ارامنه از جمله این جماعت بودند که از قدیم الایام ، حتی قبل از تاسیس سلسله صفوی به این شهر آمده در آن متوطن گردیدند وکوچه و محله مخصوصی هم برای خود به وجود آوردند که امروز نیز به نام ارمنستان خوانده و نزدیک مجموعه بازار اردبیل قرار دارد. هزینه بنای کلیسای اردبیل را که به سال 1876 میلادی بنا شده است ، خانواده "گالوست میرزابان" از خانواده های ارمنی مقیم اردبیل متقبل شده و به اهتمام شاپور خاچاطور شهبازیان بنا شده است. تا سال 1944 میلادی این کلیسا فعال بوده وآخرین مراسم مذهبی و نماز جماعت رادر سال 1944 میلادی کشیش وارطان ژاما گورسیان انجام داده است. از آن تاریخ به بعد به علت مهاجرت آخرین خانواده ارمنی از اردبیل به تهران و تبریز انجام مراسم مذهبی در کلیسا تعطیل شده است. امروز که از عمر کلیسای مریم مقدس اردبیل متجاوز از یک قرن می گذرد ، متعلقات بنا ازجمله حمام و مدرسه به طور کامل از بین رفته فقط بنای کلیسای در حال استیصال به حیات غیر فعال خود ادامه می دهد. درحال حاضر حتی یک خانواده ارمنی در اردبیل مقیم نیست.

 گزیده ای از جغرافیای اردبیل

کوهستان عظیم وآتش فشان سبلان که به زبان آذری ساوالان خوانده می شود از کوه های متعدد بلندی چون صائین ، نرمیق ، قوشه داغ ، و… تشکیل شده است. دامنه های این کوهستان در بخش مرکزی از چهارسو به شهرستان های مشکین شهر و اهر در شمال ، تبریز در مغرب ، سراب درجنوب و اردبیل در شرق مشرف می باشد. سبلان به شکل مخروط زیبائی است و دهانه آتش فشان خاموش آن در حال حاضر به صورت دریاچه ای در آمده است. اطراف این دریاچه در تمام سال پوشیده از برف و یخ است. قله اصلی یا آتش فشان آن به نام "سلطان ساوالان" بلندترین نقطه آذربایجان و پس از دماوند بلندترین قله ایران است. کوهستان ساوالان از کانون های مهم آبگیر دائمی رودهای آذربایجان می باشد. دامنه های شمالی آن به دره رود قره سو و اهرچایی و دامنه های جنوبی آن به شاخه ها ی آجی چای منتهی می گردد. بنابراین سبلان بخش عمده ای از آب های حوضه رود ارس و دریاچه ارومیه را تامین می کند در دامنه های سبلان چشمه های فراوان آب گرم وآب سرد معدنی وجود دارد که در فصول مختلف مورد استفاده اهالی وگردشگران قرار می گیرد. در بالای قله سبلان حفره ای وجود دارد که دهانه آتش فشان سبلان بوده است و امروزه به صورت دریاچه ای در فصل گرم ظاهر می شود.

 قلعه مشکین شهر

این قلعه برفراز یکی از مرتفع ترین قلل منفرد از رشته کوههای غرب روستای گنچوبه و در فاصله 3-4کیلومتر آن و (82 کیلو متری مشگین شهر ) بنا شده است سطح فوقانی صفه قله کد تاسیسات قلعه در آنها بنا شده نسبتا مسطح و در حدود یک هکتار وسعت دارد این قلعه در 4 طرف دارای برید گیهای عمودی و پرتگاههای رفیعی است که نفوذ ناپذیر میباشد تنها در بخش کوچکی از ضلع غربی دارای بریدگیهای کم ارتفاع و با شیب های نسبتا ملایم می باشد که به دامنه ها راه پیدا می کند در بریدگیها کم ارتفاع پله های کم عرض کنده شده و در بعضی نقاط به آن افزوده اند در هر حال محل عبور و صعود به قلعه در حد و ظرفیت یک نفر بوده است با احداث باروها - برج ها - دوازه ها در مسیر های ورودی بر صلاحیت قلعه افزوده اند مصالح به کار رفته سنگ مالون ماسه ای و آذرین با ملات گچ می باشد طاق هشتی و بخشی کوچکی از تاسیسات روی قلعه آجر چهار گوش می باشد واحدهای تشکیل دهنده قلعه اعم از تاسیسات دفاعی - نگهبانی - زندان - مخازن - انبار و ... هنوز مطالعه نشده است لازم است به موازات عملیات حفلظتی و ساماندهی پژوهش های باستان شناسی نیز انجام پذیرد

در ارتفاعات قلعه و در دامنه های آن هیچگونه چشمه ای مشاهده نشده است تنها منبع تامین آب مورد نیاز ساکنان قلعه حوضچه هایی است به طول و عرض تقریبی5×3 متر عمق 2 الی 4 متر که در مسیر آب باران روی صفه فو قانی کنده شده و در زمستان ها با آب برف و باران پر می شده است آب اضافه بر آن احتمالا بوسیله قاطر و حیوانات بارکش از روستای همجوار به قلعه حمل می شده است ارتفاع قلعه از سطح دریا 1179 متر و از بستر دره های اطراف 300متر می باشد

تاریخچه :

ای قلعه از مهمترین و مستحکم ترین قلعه های دوره صفویه بوده است که شاهزادگان امیرانی چون سام میرزا _ القاص میرزا _ اسمعیل دوم _ خان احمد خان حاکم گیلان _ امیر خان _ حاکم ترکان و 000 در آن زندانی بوده اند

در زمان جنگ های ایرانی و عثمانی خزاین شاهان صفوی در آن نگهداری و حفاظت می شده است اهمیت این قلعه از اواخر دوره صفویه بتدریج کمتر شده ودر دوره قاجاریه به یکباره متروکه شده است

احتمال دارد این قلعه نیز چون قلعه های بابک_ پیغام _ پشتو _ نودوز و 00 در دوره های قدیمتر و حتی در قبل از اسلام نیز به لحاظ اهمیت سوق الجیشی مورد استفاده بوده باشد لازم است در جریان حفاظت و ساماندهی بررای نگهداری و مطالعه کلیه یافته های باستان شناسی مخصوصا سفال دقت کافی مبذول گردد

اهداف

1- حفاظت و استحکام بخشی آثار و بقایای قلعه

2- ساماندهی و حفظ مجموعه طبیعی آثار طبیعت و بناها

3- ایمن سازی مسیرهای ورودی به قلعه و پرتگاهها

4- تامین آب واحداث سرویس های بهداشتی و خدماتی در حد مورد نیاز


 سوگواری های مذهبی

شاخسه ی

یک ماه قبل از حلول ماه محرم به خصوص از فردای عید قربان با تشکیل دسته های شاه حسینی ، که در محل به شکل "شاخسه ی" عنوان می شد مراسم آغاز می گشت تقریبا یک ساعت از شب گذشته ، با دستور رئیس شاه حسینی ها صف بسته می شد در حالیکه حاضرین چوبدستی را مثل شمشیر در دست راست می گرفتند دست چپ را از پشت برکمر نفر سمت راست قرار می دادند و به این طریق صف فشرده و مرتبی به وجود می آوردند. صف مردان به صورت محیط دایره بزرگی درآمده ودر جواب اشعار و ابیاتی که رئیس دسته با آهنگ تحریک کننده ای می خواند همه کلمه شاه حسین را که به صورت شاخسه ی تلفظ می کردند اشعار سردسته که بیشتر جنبه حماسه داشت آمادگی گویندگان را برای فداکاری در راه حضرت حسین بن علی بیان می داشت وآهنگ هیجان انگیز وحرکت پای افراد نیز با آن موزون بود. اجرای این مراسم هم اکنون در اردبیل منسوخ شده است.


طشت گذاری در اردبیل

از مراسم دیگر عزاداری که خاص اردبیل است یکی هم طشت گذاری در مساجد وتکایا است. سه روز به آغاز محرم مانده طشت گذاری آغاز می شد و روز اول محلات بزرگتر اقدام به طشت گذاری می کردند و این سنت امروز نیز معمول است هر یک از محلات چند روز پیش دعوتنامه ای برای علما وبزرگان می فرستادند و از آنها برای طشت گذاری دعوت می کردند و چون این مراسم بعدازظهر صورت می گرفت از اینرو شرکت طبقات نیز میسر می شد. طشتها را از چند روز پیش از طشت گذاری تمیز می شستند و در جائی از مسجد آماده حمل به مسجد می کردند. حمل طشتها به این طریق بود که دسته سینه زنان و زنجیر زنان به محلی که طشتهای محله در آنجا بود می رفتند و ریش سفیدان وکسانی که حامل طشتها بودند آنها را بر دوش گرفته و جلوی دسته حرکت می کردند چون طشتها به مسجد می رسید آنگاه طشتها را در جای مخصوص خود، که غالبا طاقچه بزرگی با سقف ضربی بود می گذاشتند و بلافاصله آنها راپر از آب میکردند. قرائت فاتحه کنار طشت در بعضی از مساجد تشریفات و شان مخصوصی داشت در بین مساجد اردبیل فاتحه مسجد جامع به ویژه در شب عاشورا ، معروفیت زیادی داشت ودعای آن به وسیله خانواده سید احمد حسینی و پدران او خوانده می شد.

تشریفات حرکت یک دسته در خیابان

جلوتر از همه و در پیشاپیش دسته بیرق محله حمل می شد این بیرق نماینده آبرو و احترام محله و شعبات آن است. بعد ازآنها ریش سفیدان محله و بین این علمها ، طبل زنها وسینه زنها و زنجیر زنها قرار دارند هر یک از محلات و شعبات تابعه آن چنین دسته ای تشکیل داده و در آنروز معین پشت سر هم به سمت بازار حرکت می کنند. وقتی دسته جلوی مسجد محله دیگری می رسد بزرگان و ریش سفیدان آن محله در حالیکه بیرق محله را همراه دارند ، به استقبال می آیند طبل و شیپورزنان دراین لحظه از طرف دسته نسبت به محله ای که وارد می شوند ادای احترام می کنند و باآهنگ خاصی سلام می گویند. هر یک از دودسته زنجیرزنها و سینه چیها پس از ورود به میدان جلوی مسجد به ترتیب نوحه خوانی وعزاداری می کنند وپس از پایان آن از طرف محله ای که وارد آن شده اند با چای و شربت پذیرائی شده آنگاه با آهنگ طبل وشیپور به طرف محله دیگر حرکت می کنند.

تاسوعا ومراسم شمع گذاری

روز نهم محرم یعنی تاسوعا مراسم دیگری دارد در این روز اردبیلیان در41 مسجد شمع روشن می کنند. این شمعها نذری است و معمولا اشخاص برای برآورده شدن حاجات خود چنین نذری می نمایند. وقتی افراد چنین دسته ای به مسجدی می رسند در کنار طشت آن در ظرفهای مخصوص شمع سوز ، شمع ها را روشن می کنند و از طشت می بوسند وحاجت خود را طلب می کنند وقتی که آفتاب غروب می کند در بیشتر مساجد مردم و دسته های شمع گذار در کنار طشت گرد می آیند و فاتحه می خوانند.

عاشورا در اردبیل

روز عاشورا اردبیل نمای حزن انگیزی دارد ترتیب داخلی دسته ها امروز نیز رعایت می گردد. ولی در گذشته اجزای دیگری هم بر آنها اضافه می شدکه امروز متروک یا ممنوع میباشد و آنها اسرا ، که دختربچه هائی بودندکه لباس سیاه برآنها میپ وشانیدند و بر شترهائیکه روی آنها فرشهائی می انداختند سوار می کردند وخاطره اسیران کربلا را زنده می نمودند و دیگری قمه زنها ، جوانان ومردانی بودند که برای برآورده شدن حاجات خود در این روز قمه زدن برسر خود را نذر می کردند وبالاخره شبیه گردانها نیز کسانی بودندکه درآن روز با پوشیدن لباسهای مخصوص صحنه هائی را به صورت جنگ عاشورا در میدانگاههای جلوی مساجد ترتیب می دادند بیشتر شبیه ها مربوط به سرگذشت خود امام حسین درمیدان کربلا بود پایان این صحنه ها ، قمه زنان خود را به وسط میدان می انداختند وبا قمه های تیزی که در دست داشتند بر سر خود مینواختند. ولی قمه زدن وشبیه درآوردن در سال 1310 خورشیدی از طرف دولت ممنوع گردید. مراسم عاشورا معمولاً حوالی ساعت یک بعد از ظهر پایان می یافت ولذا دسته ها به هم می خورد و هرکسی برای صرف ناهار می رفت شب یازدهم شب شام غریبان خوانده می شد اول شب مردم در مساجد جمع می گشتند ودر حالی که چراغها را خاموش میکردند عزاداری می نمودند. سخنگویان و نوحه خوانان غالبا درباره احوال حرم سرای حضرت حسین بن علی و عیالات و اطفال آن حضرت در چنین شبی مطالبی می گویند.

سبک معماری در اردبیل

معماری از قدیم در اردبیل معمول بوده و برخی از آثاریکه بندرت از دورانهای گذشته در این شهر باقی مانده حکایت از آن دارد که طراحان و سازندگان آنها اطلاعات وسیع و مهارت کافی در کار خود داشته اند. این آثار معمولاً به صورت اماکن مذهبی و حمام و کاروانسراست و برخی از خانه های اعیان و اشراف سابق نیز با سبک معماری قابل توجهی بنا گردیده است.

سبک این خانه ها بر پایه تقارن بود بدین معنی که علی الاصول در وسط ساختمان تالار بزرگی به شکل مستطیل می ساختند و در پشت آن به درازای تالار آشپزخانه که آنرا مطبخ می گفتند بوجود می آوردند تالار محل پذیرایی بود و بزرگی آن با امکانات مالی و موقعیت اجتماعی صاحبخانه بستگی داشت. قسمتی از تالارها را در طول ضلع شمالی به سه دسته تقسیم می کردند قسمت وسط را که اندکی از سطح تالار بلندتر می شد "مخارجه" می گفتند و جزو تالار منظور می داشتند ولی طرفین آنرا به صورت دو اتاق کوچک درآورده درب ورودی زیبایی متناسب با زیبایی تالار بین آنها و تالار می گذاشتند و آنها را "صندوقخانه" و گاهی "قولچا" می گفتند. در طرفین شرقی و غربی تالار دو دهلیز بزرگ و وسیع منظور می داشتند و در کنار هر یک از آنها و روبروی تالار یک اتاق می ساختند در طبقه دوم چهاربالا خانه وجود داشت که دوتا از آنها روی دهلیز و اتاق شرقی و دوتای دیگر روی اتاق و دهلیز سمت غربی تالار بود و چون پوشش سقفها عموماً با تیرهای چوبی صورت میگرفت از اینرو از ساختن طبقات دیگر خودداری می گشت و برای حفظ زیبایی ظاهر معمولا سقف آنها بلندتر ساخته می شد. مصالح ساختمانی غالباً خشت و آجر و آهک بود ولی پی های خانه ها را همیشه با سنگ لاشه و آهک می گرفتند و نمای ساختمان را تا ازاره یعنی تا زیر پنجره ها با سنگهای حجاری شده و از آن به بالا با آجر می ساختند و جرز آجرها را با گچ بند می کشیدند. چون اردبیل همواره در معرض تهاجم بوده و غارتهای مکرری بخود دیده است از اینرو برای صیانت خانه ها دیوارهای بیرونی آنها بلند ساخته می شد و کوچه ها نیز تنگ و پیچ در پیچ منظور می گشت.


زبان و گویش های منطقه

تاریخچه زبان منطقه

قبل ازمهاجرت آریاها به فلات ایران ، مردمی در این سرزمین زندگی می کردندکه بومی محل بودند و به زبان مخصوصی سخن می گفتند. آمدن آریاها را بدین نواحی از بیست تا چهارده قرن قبل ازمیلا د می داند ولی تحقیقات دیگری که در این زمینه صورت گرفته است حکایت از آن دارد که پنجهزار سال پیش قوم "اورارتو" که محققان آنرا شاخهای از نژاد آریایی می دانند دراین ناحیه ، یعنی منطقه ای که درجنوب کوههای قفقاز از ارمنستان تا کردستان و خلخال و سراب (در شرق وجنوب اردبیل ) واقع است ، زندگی می کردند. زبانها ی باستانی با آن که دراصل و ریشه یکی بوده است به سه شکل پارسی قدیم ، اوستائی و پهلوی منقسم می دانند و بیشتر زبانهای کنونی ایران را شاخه های دگرگون گشته آنها می پندارند. زبان اوستائی از آن جهت که اوستا ، کتاب دینی زردشت ، بدان نوشته شده است بزبان اوستائی معروف گشته است. این پیامبر ایران باستان از آذربایجان و به احتمال قریب به یقین از مغان اردبیل و دامنه های کوه سبلان برخاسته وکه همان زبان مادها بود به این ترتیب میتوان گفت که زبان اوستائی قدیمترین زبان آریائی است که احیاناً اردبیلیان باستان بدان سخن گفته اند چون مادها شکست خوردند زبان پارسی ، بر اثر تسلط هخامنشیان ، در آذربایجان نفوذ یافت ولی ساکنان این منطقه باز زبان پیشین خود راحفظ کردند وحتی در عهد سلوکیها و اشکانیها وساسانیها نیز بزبان آذری ،که همان زبان مادی آمیخته با لغاتی از زبان بومیان پیشین بود سخن می گفتند.


زبان ترکی

زبان ترکی رهاورد ترکان است که با نفوذ تدریجی آنها در این منطقه کم کم رایج گشته است. طوایف ترک نژاد برای بدست آوردن مراتع و چراگاه بسمت ایران آمدند ولی با اقتداری که دولتهای اشکانی و ساسانی داشتند اجازه ورود به ایران نمی یافتند چون ساسانیان منقرض شدند و درنتیجه قبایل ترک بداخل ایران نفوذ کردند.

رواج زبان ترکی در آذربایجان قبل از سلطنت صفویان

بعضی ها چنین پنداشته اند که شاه اسماعیل صفوی این زبان را رواج داد وآنرا زبان مردم آذربایجان نمود در حالیکه در زمان او بیش از یکصد سال ازآزادی وتوطن قزلباشها در آن نواحی می گذشت و لذا وقتیکه شاه اسماعیل قیام کرد زبان ترکی بین مردم آذربایجان شایع بود و عامه نیز بدان سخن می گفتند.

رقص و آواز در اردبیل :

برخی از هنرها مثل رقص گویی اساسش با خمیره آدمی سرشته و جزو ودایع طبیعت در نوع انسان بویژه طبقه بانوان گذاشته شده است مطربی عنوانی برای رقاصهای مجامع عمومی بود و کار ناستوده ای به شمار می آمد و جز پسران جوان فاقد خانواده کسی از آن استقبال نمی کرد. در اردبیل نوازندگان زن را "سازاندا" می گفتند ولی دسته نوازندگان مرد را "عاشق مطرب" می نامیدند. موسیقی نیز که از هنرهای انسان به شمار می آید در عرف مردم اردبیل گناه شمرده می شد ولی کمتر کسی بود که آنرا دوست ندارد. این بود که علاقه مندان آنرا در خفا یاد می گرفتند و در برخی از خانه ها ارکسترهای خانوادگی تشکیل داده با ضرب و دف و "گارمان" بساط سرور و شادی برپا می داشتند ولی ساز زدن را درمجالس عمومی کار مطربان می دانستند. آلات موسیقی قدیم در اردبیل معمولا دف ، ضرب کمانچه ، تار ، نی لبک ، قره نی ، و در اواخر گارمان بود. ولی استادان بزرگ بدون استفاده از آنها و گاهی فقط با در دست گرفتن یک سینی و حرکت دادن انگشتان خود بر روی آن آواز می خواندند.

دین و فرهنگ

از روزیکه بشر به وجود آفریننده ای برای جهان توجه یافته همواره در این صدد بوده است که اولاً کما هوحقه بشناسد و به حقیقت کبریائیش پی ببرد. طبیعی است که رشد مغزی و فکری انسان ، در ادوار مختلف تاریخ ،کیفیت وتصورات او را درباره مبداء و موضوع و نحوه تفکرش را تغییر داده و علتی که در پنجاه قرن پیش برای ایجاد اشیاء و محیط زندگی به نظر لازم می آمده با خدائی که در ده قرن قبل به عنوان خالق جهان توجیه می شده فرق کلی یافته است.

دین اردبیلیان قبل از اسلام

ساکنان باستانی اردبیل که از طایفه ماد و بازماندگان بومیان اولیه بوده اند و به قول مورخان ، مذهب هورمزدپرستی داشته اند هنگامی که زردشت قیام کرد و دردشت مغان و اردبیل و دامنه های سبلان به تبلیغ احکام دین پرداخته جمعی از مردم بدان آئین گرویده اند. از نوشته مورخان چنین بر میآید که ما از آئین هورمزدپرستی اطلاعی نداریم ولی زردشت آن دین را از اباطیل و اوهام زدود و آئین زردشت همان دین اصلاح شده مردم باستان شد درآن صورت باید قبول کرد که دین مذکور مثل آئین زردشت مبتنی بر ثنویت بوده و درمقابل هورمزد که آفریننده نور و نیکی ها بوده است به وجود خبیثی نیز اعتقاد داشته اند که خالق بدیها وتاریکیها بوده است و زردشت پس از آنکه آن دین را از خرافات پاک ساخته این دو منشاء قدرت رابه نامهای "اهورامزدا " و " انگره مینیو" یا اهریمن معرفی کرده است.

دین اردبیلیان بعدازظهور اسلام

پس ازآنکه اردبیل به دست سپاه عرب گشاده شد دین اسلام جانشین آئین گذشته گشت به طوریکه اولین مسجد جامع اسلام این شهر درسال 35 یا 36 هجری به وسیله اشعب بن القیس الکندی ساخته شد و اعتقاد به وجود یگانه ، جانشین ثنویت کیش زردشتی گردید مردم دراندک زمانی به احکام قرآن و اصول دیانت جدید آشنائی یافتند و اهل عطا ، که وعاظ و مبلغین موظف اسلامی بودند ، آنان را به وظایف و تکالیف شرعی آگاه ساختند.

اردبیل ومذهب تشیع

در اردبیل نیز با آنکه مذهب شایع آئین شافعی بود باز کسانی به خاندان حضرت علی ارادت می ورزیدند و هروقت مقتضیات زمان برای ترویج آن کیش مساعد می گشت به تبلیغ تشیع می پرداختند. در اردبیل ، با نفوذ و قدرتی که فرزندان شیخ صفی الدین به دست آوردند ، شیعیگری رواج یافت و شیخ جنید و شیخ حیدر صفوی ، جد و پدرشاه اسماعیل اول ، در زمان خود به حمایت از آن مذهب برخاستند وخود شاه اسماعیل نیز ،پس از آنکه بر اریکه قدرت تکیه زد ، آن را مذهب رسمی ایرانیان گردانید از آن تاریخ مردم این شهر مذهب تشیع اختیارکردند وکنون نیز بدان مذهبند. به هر حال شیعیان اردبیل امام دوازدهم راحی وغائب می دانند و معتقدند پس از آنکه به امر خدا ظهورکرد دنیا را پر از عدل و داد خواهد کرد.

تغییرات فرهنگ را در این باب می توان به تغییرات تعلیم وتربییت و رشد فکری و علمی و معنوی اردبیل درطی زمان اختصاص داد.

تعلیم وتربیت از لحاظ تاریخ ، با پیدایش خود بشر تعلیم تربیت نیز آغاز گشته است با این تفاوت که با وجود وحدت هدف ، محتوای این دوکلمه در هر دوره ای با دوره های دیگر متفاوت بوده است. ما در همان سده های اولیه اسلام به نام دانشمندانی از اردبیل برمی خوریم که نه تنها درمحدوده آذربایجان نشر علم و دانش می نموده اند بلکه برخی از آنان ، مثل ابوجعفر بن محمد اردبیلی از حافظان بنام قرآن بوده اند آنچه درکتابهای تاریخ در باب مدارس قدیم این شهر به چشم می خورد حکایت ازآن دارد که اردبیل در دوره های بعد نیز از مراکز مهم تعلیم و تربیت و علوم قدیمه بوده و مخصوصاً در زمان شیخ صفی الدین وفرزندانش رونق زیادی داشته است. به هر تقدیر شیوه تعلیم وتعلم قرنها در اردبیل به صورت متد قدیمی بوده وخانقاهها ومساجد و مدارس علوم دینی و مکتبخانه ها به عنوان عمده ترین مراکز آموزشی به شمار می آیند. تغییر شرایط جهانی وگشوده شدن باب علم و دانش در غرب که حاصل رنسانس درکشورهای غربی بود شیوه آموزشی را تغییر بنیادی داده وآن را از هر جهت دگرگون کرد ایجاد مدارس جدید بابرنامه های آموزشی علوم ریاضی وتجربی وجغرافیا و جامعه شناسی و تشکیل دانشگاههای بزرگ و انجام تحقیقات و پژوهشهای وسیع علمی راه جدیدی را برای پویندگان دانش بشری گشود. با وجود اینکه تقریبا پنجاه سال پس از تاسیس دارالفنون درتهران اولین سنگ بنای مدرسه جدید در اردبیل به نام مدرسه نصریه توسط محمد ولیخان تنگابنی گذاشته شد ، اولین فعالیت آموزش عالی درشهرستان اردبیل از سال 1357 آغاز به کارکرد که از آن زمان تا کنون دانشگاه پیام نور واحد اردبیل و دانشگاه آزاد واحد اردبیل و دانشگاه محقق اردبیلی و علوم پزشکی در رشته های مختلف و هم چنین ایجاد دانشگاهها درشهرستانهای تابعه براعتلای علم ودانش دراردبیل گام برمی دارند.


حمامهای تاریخی اردبیل :


پلهای تاریخی اردبیل :


امامزاده ها و مقبره های معروف :


آئین نوروز باستانی در اردبیل :

تکم وتکمچی

ازسنن تاریخی مردم اردبیل به جای آوردن مراسم جشن نوروز باستانی است. تشریفات برگزاری این جشن ، نسبت به نقاط دیگر ایران ، تا حدی مفصل و وسیعتر بوده است. تکم شیطانکی بود که بشکل حیوان چهار دست و پا از تخته می ساختند و آنرا با پارچه های رنگارنگ و تکه های آینه بطرز زیبایی می آراستند و در زیر شکم بر انتهای چوب نازکی متصل می ساختند این چوب از سوراخی که در وسط صفحه تخته ای تعبیه شده بود می گذشت و به آسانی در آن سوراخ بالا وپائین می رفت.


تکمچی

یعنی صاحب تکم ، صفحه تخته را بطور افقی دریک دست نگه می داشت و با دست دیگر انتهای چوبی راکه تکم برآن نصب شده بود و در زیر تخته بالا وپائین می برد و بدین طریق مجسمه چوبی در روی تخته بحرکت در می آمد و دستها و پاها و زیر شکمش با برخورد برآن تخته صدائی بوجود می آوردکه چون ریتم و آهنگ مخصوصی داشت مثل صدای ضرب برای انسان خوش آیند بود. تکمچی با این حرکت دست و آهنگ آوازها وتصنیفهائی نیز می خواند و از راه چشم وگوش تماشاگران را محفوظ می ساخت و چون تکم مخصوص نوروز بود تصانیف و آوازها نیز همواره درباره بهار و عید سروده می شد تکمچی تقریبا از یک ماه به عید مانده پیدا می شدند و بدر خانه ها می آمدند و رسیدن بهار و نوروز را مژده می داد.

بایرام پایی

یکی ازمراسم زیبای اردبیل ، درایام نوروز ، فرستادن شام برای ارحام بود. بایرام پایی یعنی سهم و حصه عید ، می گفتند همواره از طرف کسان دختری که به خانه شوهر رفته بود ، فرستاده می‌شد. شام را در مجموعه های مسی بزرگی می چیدند مقدار آن ، باتوجه به افراد خانواده ای که به آنجا فرستاده می شد ، کم و زیاد می گردید. پلو را در روی دوری های چینی می کشیدند و هر غذاهای موردنظر را در ظرفهای جداگانه در مجموعه می گذاردند و روی آنها سرپوشهای مسین سفید شده تمیزی قرار می دادند بر روی مجموعه هم روپوش مخملی یا ترمه یا زری بسیار زیبایی ،که به شکل دایره و با ریشه های طلائی و سیمین جالبی دوخته شده بود می کشیدند حمال غذاها را در خانه ای که برده بود می گذاشت و مجموعه و روپوش و سرپوشها را با خود برمی گردانید.

مراسم نوروز

فاصله بین چهارشنبه سوری و نوروز یک نوع دوران فترت بود و معمولاً بانوان درخانه کارهای نظافت را تکمیل می کردند و مردان نیز مشغول خرید و فروش لوازم عید می گشتند تا بالاخره نوروز فرا می رسید در ساعت تحویل سال ، اگر چه نیمه شب هم بود ، همه افراد خانواده بیدار گشته سر سفره تحویل می نشستند. سفره تحویل یکی دو ساعت قبل از لحظه تحویل گسترده می شد و اولین چیزی که در آن قرار می دادند قرآن مجید بود در این سفره علاوه بر هفت سین ، شیرینی ، میوه ، آجیل و خشکبار هم می گذشتند و آینه ، سکه طلا یا نقره سماق و برنج وگندم از لوازم این سفره به شمار می آمد. قبل از ساعت تحویل همه وضو می گرفتند و در لحظاتی که سال در شرف تجدید بود سکوت مطلقی حکمفرما می شد و لحظه ای فرا می رسید که هر کس توجه خاصی به مبدا پیدا کند و سلامت وسعادت وکامیابی در سال جدید را از خدای بزرگ بخواهد چون سال تحویل می شد اولین کار با باز کردن و نگاه کردن قرآن مجید و بوسیدن آن آغاز می گشت و در این مراسم به طور کلی از حیث نوبت رعایت تقدم سن می گردید بعد از این تشریفات اولین فرد ممیز ،که سنش کوچکتر از همه بود گلابدان بدست گرفته به افراد خانواده گلاب می داد اگر این خانه متعلق به بزرگترین فرد آن خانواده بود به فاصله کمتری از تحویل سال ، اولاد واحفاد وکسان او ، که خانه و زندگی مستقلی داشتند برای زیارت او وعرض تبریک می آمدند و قبل از آنکه سفره تحویل برچیده شود ادای احترام می کردند و بدین ترتیب دید و بازدیدهای عید آغاز می گشت و بزرگتران ، پرداخت عیدی را به قدر امکانات مالی و موقعیت خانوادگی به کوچکتران به ویژه کودکان و مستخدمین خانواده ، عیدی می دادند.

چهارشنبه سوری

چهار شنبه آخر سال را چهار شنبه سوری می خوانند ولی سابقا در اردبیل آنرا "گل چهارشنبه" می گفتند زیرا همه خانه ها مثل گل تمیز گشته است چون ظهر روز سه شنبه آخر سال شمسی می گذشت درکوچه و بازار صدای بمب و ترقه آغاز می گشت رسمیت جشن امشب چنین بود که اندکی بعد از غروب خورشید ، بوته های گون و خار را در پشت بام یا حیاط خانه آتش می زدند وبعد از آن شروع به استفاده از وسایل دیگر آتشبازی می کردند بعد از صرف شام سفره چهارشنبه سوری گسترده می شد. در این سفره هر خانواده بر طبق رسم خود شیرینی ، خشکبار ، آجیل و با شمعهای رنگین منور و مزین می نمود. شب چهارشنبه سوری فالگیری نیز دیده می شود بدین معنی که دخترها در اوایل شب پشت در خانه های خود می ایستادند و از لای در سخنانی را که رهگذران می گفتند به عنوان فال تعبیر وتفسیر می کردند و اما پسرهای جوان کمربند های پارچه ای یا دستمال خود را از پنجره اطاق همسایه یا کسان خود ، بدرون اطاق می انداختند صاحبخانه ، بدون آنکه درصدد شناختن هویت آن برآید ، مقداری آجیل یا شیرینی بر دستمال یا گوشه کمربند می بست وبه طرف صاحب آن می انداخت.










موقعیت جغرافیایی استان اردبیل

موقعیت جغرافیایی استان اردبیل

استان اردبیل بیشترین اثر را از ارتفاعات کوهستانی سبلان ،طالش و بزغوش گرفته است .رشته کوه سبلان با 4811 متر ارتفاع دراین استان واقع شده است وکوهستان سبلان در غرب اردبیل با آب های جاری وآثارفراوان آتش فشان به صورت چشمه های معدنی آبگرم سرعین وسردابه ،به سبب جذب انبوه مسافرین گردیده ویکی از زیباترین مناطق جهانگردی استان را پدیدآورده است .سه جریان آب وهوایی با ویژگیهای متفاوت اقلیم وآب وهوای استان راتحت تاثیر خود قرارمی دهد :

1- جریان مدیترانه ای با ماهیت معتدل که بیشتربخارهای خود را در کوهستان های ترکیه ،زاگرس وآذربایجان غربی از دست می دهد ،از غرب استان اردبیل راتحت تاثیر قرار میدهد .این جریان منشآ مهم واصلی بارش های جوی ایران است ورود آن به منطقه با تعدیل درجه حرارت ورطوبت هوا همراه است .

2-جریان هوای سیبری آسیای مرکزی که ماهیتی بری وسرد دارد،از شمال شرقی وارد می شود وپس از عبور از دریای خزر وجذب بخار آب استان اردبیل را تحت تاثیر قرار می دهد ودر تابستان باعث کاهش شدید گرما وخنک شدن هوا می شود.

3-جریان شمالی که دارای ماهیتی سرد است ،ورود این جریان از شمال وشمال غرب با سرمای شدید و بارش سنگین در استان همراه است . به طور کلی میزان  بارش جوی در استان بین  250تا 600میلیمتر وفصل بهار و زمستان،فصل های بارندگی در منطقه می باشد. زبان ترکی آذری ،زبان مادری عامه مردم این منطقه است ودین رسمی مردم استان اردبیل اسلام ومذهب آنان شیعه جعفری است . آثار باستانی استان شامل : تپه قره شیران ،تپه نادر ،تپه قنبر ،مجموعه بازار اردبیل ،قلعه کهنه وخانه حاج میرزا ابراهیم صادقی می باشد .

دمای هوا

توزیع دمای  هوادرسطح استان متناسب باتوپوگرافی وسایرویژگیهای طبیعی آن است نواحی پست واقع دردره رودخانه ارس ودشت مغان گرمترین وارتفاعات سبلان سردترین مناطق استان می باشند. میانگین سالانه دمای هوادربین  9/7 تا2/15   درجه سانتی گراددرنوسان می باشد.ومیانگین حداکثردرجه حرارت دربین  ایستگاههای استان بین 3/14 تا 5/20 درجه سانتی گرادمتغیراست ومیانگین حداقل درجه حرارت دربین این ایستگاههابین 5/1  تا 7/9  درجه سانتی گرادمتغیرمی باشدولی وجوددرجه حرارتهای مطلق بین 5/38- درجه سانتی گرادتا44درجه سانتی گرادبه ترتیب درایستگاههای فیروزآبادخلخال ومشیران است که حاکی ازاختلاف شدیددمائی است .ودرجدول زیردمای سالانه تهیه گردیده است .

تعدادروزهای یخبندان

برحسب موقعیت وشرایط جغرافیایی مناطق ونواحی مختلف استان اردبیل ، تعدادروزهای یخبندان درسال بیشترازمناطق جلگه ای ودشت های استان است ودرنقاط مرتفع برفگیراستان، تعدادروزهای یخبندان به حدود6ماه درسال میرسد. برحسب آماربلند مدت جوی تعدادروزهای یخبندان شهرستان اردبیل 128روزومشگین شهر88روزوپارس آباد53روزومشیران 79روزوخلخال 154روزو سرعین147روزوفیروزآباد166روزاست .این آمارنشان میدهندکه باافزایش ارتفاع ازشمال استان به جنوب ونقاط مرتفع تعدادروزهای یخبندان افزایش می یابدودرارتفاعات بالای 2200مترازسطح دریاجزو اقلیم ارتفاعات فوقانی محسوب میشود.

توفان رعدوبرق

توفان رعدوبرق ازآن دسته پدیده های جوی است که رخدادآن ممکن است باخسارت مالی یاحتی تلفات جانی همراه باشدواصولاوقوع این پدیده موجب ایجادترس ووحشت می شوددرمرکزاستان اردبیل درهرسال تقریبا8تا9روزتوام باتوفان رعدوبرق است که فراوانی آن درماههای اردیبهشت وخردادکه ماههای گذرفصل سرد به فصل گرم استان است، بیشترازسایرماههای سال میباشد.درمشگین شهرتعدادروزهای توفانی درسال درحدود6روزدرخلخال13روزدرپارس آبادمغان 11روزدرسال است .درمشگین شهرماههای بهار، درخلخال اردیبهشت وخردادودرپارس آبادمغان هم اردیبهشت وخردادبیشترازسایرماههای سال درمعرض توفان رعدوبرق قرارمی گیرند.

باد 

جریان هواهمیشه ازنقطه ای به نقطه دیگردرحال حرکت می باشدباحرکت این جریان که ازسیسستم فشارزیادبه طرف سیستم فشارکم میباشدبادراتولیدمینمایددرهرمنطقه دونوع باد یافت میشودکه یکی بادهای محلی است ودیگری بادهای جبهای که بانفوذجبهه به طرف منطقه شروع میشود.درحالت کلی بادهای عمومی استان عبارتنداز:

بادشرقی : درفصول مختلف سال که به بادمه یابادخزری معروف است ازطرف شرق به طرف غرب میوزدوحداکثررطوبت دریای خزرراباخودبه مناطق مختلف می آوردوعلت آنرامیتوان اختلاف ارتفاع اردبیل ودریای خزر را ذکرنمود.بادغربی : این بادنیزمیتوانددرفصول مختلف سال بوزدودراصطلاح محلی به بادگرمیچ معروف است ودراثرعبورتوده هوای مدیترانه ای ودریای سیاه اتفاق می افتدومعروفترین باددرمنطقه بشمارمی رودکه سبب تبخیروخشکاندن زمین کشاورزان می شود.باد غالب : علاوه بربادهای ذکرشده بادهای دیگری نیزدراستان اردبیل مشاهده می شودکه به نامهای مختلفی موسوم هستندودرگلبادهای رسم شده مشخص میشود. جهت وزش بادغالب درشهرستان اردبیل طی ماههای دی وبهمن جنوب غربی که سرعت آن دردی ماه 7/9ودربهمن 1/9متربرثانیه است ودراسفندماه باتغییرجهت ازجنوب غربی به شرقی سرعت آن نیزکاهش یافته وبه 8/6متربرثانیه می رسد.درتمام طول  فصل بهاروتابستان وماه اول پاییزجهت بادغالب دراردبیل ،شرقی وسرعت آن درفروردین ماه 1/7ودراردیبهشت 1/7درخردادماه 2/7درتیرماه 6/7درمرداد1/7درشهریورومهر6/6متربرثانیه است .ازماه دوم پاییزجهت وزش بادهای غالب جنوبغربی شده که این جهت وزش درطول ماههای آذرودی وبهمن تداوم می یابد.سرعت بادغالب درآبان ماه 9 ودرآذرماه 6/8 متربرثانیه است .دراردبیل بیشترین سرعت بادغالب 7/9متربرثانیه دردیماه وکمترین سرعت 6/6متربرثانیه درماههای شهریورومهراست .وسرعت بادهای غالب بطورنسبی درفصول سردسال بیشترازماههای گرم سال میباشد. شدیدترین بادوزیده شده درطول دوره آماری بلندمدت اردبیل باجهت جنوبغربی وسرعت 34متربرثانیه بوده است . بادهای غالب مشگین شهرکه درجدول نشان داده شده است 9ماه ازسال جنوبغربی وسه ماه شمالغربی میباشدوسرعت بادغالب بین 2/4تا2/8متربرثانیه درهرسال میباشد.وحداکثرسمت وسرعت باددرطول دوره آماری 29متربرثانیه ازسمت جنوب میباشد. بادهای غالب شهرستان خلخال 7ماه غربی و5ماه شرقی میباشدکه دربادغالب آن غربی باسرعت 3/4متربرثانیه است وحداکثرسرعت باداتفاق افتاده جنوبغربی با24متربرثانیه است درپارس آبادبادغالب شرقی با5متربرثانیه است وحداکثرسمت وسرعت اتفاق افتاده جنوبشرقی با23متربرثانیه است که درسال 1989اتفاق افتاده است .منبع:

تبیان اردبیل

 

 

 

 

صنایع دستی استان اردبیل

اردبیل:

صنایع دستی استان اردبیل

صنایع دستی اردبیل بیش تر توسط عشایر و ساکنان شهرها و روستاهای کوچک منطقه صورت می گیرد. قالی بافی، گلیم بافی و جاجیم بافی از کهن ترین صنایع دستی شهرستان اردبیل است که دارای شهرت فراوان و اهمیت ویژه ای هستند. گلیم بافی در این میان از اهمیت بسیار زیادی برخوردار بوده و فرش اردبیل در مجموعه فرش های نفیس آذربایجان به شمار می آید. نقشه شکسته و اسلیمی، زمینه فرش های تولیدی فرش بافان اردبیلی را تشکیل می دهد. از مهم ترین طرح های این نقشه ها می توان به طرح قیچی، تک گل، ستاره، ریزماهی، وان، هریس، زیرخاکی، کله قوچ، زرین قلم، طرح قره باغ، لچک ترنج و مانند این ها اشاره کرد. بر اساس آمار موجود 80 درصد فرش تولیدی شهرستان اردبیل، به خارج از کشور و بیش تر به کشورهای آلمان، ایتالیا، فرانسه و ژاپن صادر می شود. از دیگر صنایع دستی شهرستان اردبیل می توان شال بافی، جوراب های پشمی، پشتی، قلاب دوزی، خورجین بافی، نقره کاری، قلمزنی، خاتم کاری، صنایع چوبی و فلزی و سفال گری را نام برد.

نمین:

مهم ترین صنایع دستی منطقه قالی بافی، گلیم بافی و جاجیم بافی بوده که قالی و گلیم ساخته دست مردم نمین جزو محصولات صادراتی شهرستان محسوب می شوند.

کوثر:

از میان هنرهای دستی معروف این شهرستان می توان به تهیه شال،جاجیم‌های ابریشمی و پشمی، گلیم بافی، پلاس، لباس های پشمی وکرکی و بافت مسند اشاره کرد

خلخال:

از میان هنرهای دستی معروف این شهرستان می توان به تهیه شال،جاجیم‌های ابریشمی و پشمی، گلیم بافی، پلاس، لباس های پشمی وکرکی و بافت مسند اشاره نمود. متاسفانه بعد از متروک شدن نوغان داری(پرورش کرم ابریشم) بافت جاجیم‌های ابریشمی نیز متروک شد و حالا درهر کجا جاجیم‌های خلخال پیدا شود باید آن را جزو اشیای عتیقه محسوب نمود. شال پشمی خلخال که قسمت عمده آن در بخش شاهرود تهیه می ‌شود از صادرات مهم خلخال بوده که آن هم فعلا کاهش یافته است. بافت گلیم و مسند نیز در خلخال رواج دارد. در این منطقه گاه مسندهای بسیار نفیس دیده می ‌شود که هنرمندان خلخالی آن را به صورت برجسته می ‌بافند.

مشکین شهر:

صنایع دستی استان اردبیل

از مهم ترین این صنایع می توان به قالی بافی، گلیم بافی و جاجیم بافی اشاره نمود. قالی های مشکین شهر شباهت زیادی به قالی های سراب دارد. در این منطقه قالی ها و کناره های بادوام و ضخیم با طرح های هندسی بافته می شوند. از مهم ترین طرح هایی که در قالی بافی این شهرستان به کار می روند می توان به لچک، ترنج، کله قوچ، زرین، قلم و تک گل اشاره نمود. قالی از صادرات مهم این شهرستان به شمار می رود. صنایع پارچه بافی و صنایع کوچک محلی نیز در این شهرستان رواج دارد.

گرمی:

از نظر صنایع دستی، تولیدات این منطقه قابل اهمیت است. نوعی ورنی یا گلیم ریز فرش نما در روستای اینجلو تولید می شود که در نوع خود منحصر به فرد بوده و یکی از اصلی ترین تولیدات سنتی گرمی محسوب می شود. شال بافی در اجارود و روستاهای تابعه آن رواج زیادی دارد و هنرمندان این رشته، کالاهای بسیار مرغوبی به بازار مصرف عرضه می دارند. از دیگر صنایع دستی گرمی می توان خورجین و پلاس و شال گردن و بافتن دوزی را نام برد .

پارس آباد:

فرش بافی مهم ترین صنایع دستی منطقه است . عشایر و روستاییان منطقه مغان در استان اردبیل ورنی‌های نفیسی تولید می ‌کنند که نقش و نگارهای زیبای روی بدنه‌ آن ها بیش ‌تراز طبیعت منطقه و شیوه زندگی عشیره‌ای آن ها الهام گرفته است. با این که در گذشته ساخت ورنی در این منطقه رواج زیادی داشته است، اما متاسفانه گرانی این محصول رفته رفته از شمارمشتریان داخلی آن کاسته است. هم اکنون ورنی بافان مغان براساس نیاز بازارهای داخلی یا خارجی به تولید آن می ‌پردازند، به همین خاطر از تولید این محصول تا حد زیادی کاسته شده است.

 

منبع:

تبیان اردبیل

 

 

 


جاذبه های طبیعی اردبیل

آبشار آقبلاغ

این آبشار در خلخال و در کوه آق داغ (سفیدکوه) قرار دارد. در دامنه این رشته کوه چشمه سارهای فراوانی وجود دارد که تأمین کننده آب جریانهای چون میانرودان، گلبند رود، رودخانه زال و … می باشد. مهمترین چشمه این ناحیه که آبدهی قابل توجهی دارد، چشمه آقبلاغ است. این چشمه در دامنه شرقی قله مرکزی آق داغ قرار دارد. این چشمه بلافاصله پس از خروج، آبشار بسیار زیبا و با دورنمای جالب و دیدنی و سفیدرنگ تشکیل می دهد. وجود گونه های متنوع گیاهی، درختی و علفی در پیرامون این آبشار زیبائی آن را دوچندان می نماید. نزدیکترین راه ارتباطی به آقبلاغ از طریق یک راه پیاده رو از روستای لرد بخش شاهرود خلخال میسر است.

 

آبشار سردابه

این آبشار در نزدیکی آبگرم معدنی سردابه (24 کیلومتری غرب اردبیل) در دامنه شرقی کوه سبلان واقع است. ارتفاع آن حدود 20-15 متر و حجم جریان آن نسبتاً کم و محدود به خروجی چند چشمه بالادست می باشد. شایان ذکر است حجم جریان این آبشار در مواقع بارش و پیوستن جریانهای سطحی حوزه آبخیز افزایش می یابد. این آبشار از محلهای دیدنی مجتمع آبگرم سردابه که از نقاط گردشگری اردبیل است، می باشد.

جاذبه های طبیعی اردبیل

آبشار گورگور آلوارس

چشمه گورگور ازجمله چشمه های مشهور منطقه سبلان می باشد. این چشمه در دره آلوارس یا قزل گوللر که یکی از عریض ترین و باصفاترین دره های سبلان است، در ارتفاع 2420 متری از سطح دریا واقع شده است.آبدهی این چشمه بسیار بالا بوده و آب از خلل و فرج دیواره صخره ای مشرف به دره با فشار بیرون می آید. نظر به شیب تند مسیر تا رسیدن به رودخانه بستر آبشار مانندی را طی می کند و باتوجه به موقعیت تفریحی و تفرجی و ورزشی دره قزل گوللر و احداث پیست اسکی روی برف آلوارس در آن چشمه و آبشار گور گور نیز با دارا بودن آب و چشم انداز و فضای سبز جالب از نظر گردشگری را دارد.

 

آبشار گورگور خیاوچای

 این آبشار در مسیر رودخانه خیاو (خیوچای) بوده و بلندی آبشار حدود 10-12 متر می باشد و از نظر حجم جریان قابل توجه می باشد . حوضچه ای دایره ای شکل درمحل ریزش آب ایجاد شده است. آبشار گورگور به علت منظره جالب طبیعی و وجود ماهی قزل آلای قرمز در رودخانه و حوضچه و برخورداری از موهبت آبگرم معدنی ملک سوئی و چشم اندازی از کوهستان سبلان (ارتفاعات دلی آلی، آیتار، هرم و کسری) جذاب و دیدنی است.

 

پارک جنگلی فندقلو

جاذبه های طبیعی اردبیل

جنگل فندقلو بعلت نزدیکی به شهر نمین و سهولت دسترسی از جاده بین شهری اردبیل – آستارا همواره به عنوان یک منبع تفرجگاهی مطرح بوده است این جنگل یکی از اراضی تفریحی جنگلی است که به فاصله 10 کیلومتر از شهر نمین و 30 کیلومتر از شهر اردبیل قرار گرفته است . این جنگل انبوه بسیار زیبا مشابه پار ک به نظر میرسد . وجود اشکوب های کوچک و محدود پوشیده از گیاهان مرتعی تهی از درخت در بین درختان انبوه محل مناسبی را برای گذراندن اوقات فراغت خانواده ایجاد نموده است به همین جهت اینک عنوان پارک جنگلی فندقلو در ایام تعطیل پذیرای متقاضیان زیادی از شهر اردبیل ، نمین و مسافران تابستانی است . پیست اسکی روی چمن دراین منطقه قرار دارد و یک اردوگاه دانش آموزی با چندین اطاقک چوبی جهت اقامت و سرویسهای بهداشتی عمومی از سوی واحد امور تربیتی اداره آموزش و پرورش شهرستان نمین در آن ایجاد شده است .

 

پیست اسکی آلوارس

جاذبه های طبیعی اردبیل

این پیست اسکی در فاصله 12کیلومتری روستای آلوارس و 24 کیلومتری سرعین قرار گرفته است و از آنجائی که پیست فوق در ارتفاع 3200متری از سطح دریا قرار دارد به سبب بارندگی برف فراوان در طول پائیز و زمستان و به جهت دیر ذوب شدن برفهای این منطقه می تواند در حدود شش الی هشت ماه از سال مورد استفاده قرار گیرد. از ویژگیهای بارز منطقه ای که مجتمع ورزشهای زمستانی آلوارس در آن واقع شده است علاوه بر جاذبه های زمستانی می توان به جاذبه های بهاری و تابستانی آن ازجمله روی آوردن عشایران با گله های خود به مناطق حوالی آن، هوای خنک و معتدل در اوج تابستان، پوشش گیاهی و گلهای رنگارنگ بصورت دشتهای وسیعی از شقایقهای کوهی، گل ختمی، گون و غیره همچنین قرار گرفتن مسیرهای صعود به قله سبلان و قلل دیگر از فاصله نزدیک کمپ مجتمع و مشرف بودن آن به شهرهای سرعین، نیر، اردبیل می باشد که استفاده از آن را در تمامی فصول سال مفید و خاطره انگیز می نماید.

 

تالاب گنج‌گاه

تالاب سرسبز گنج‌گاه در 80 کیلومتری جنوب خاوری شهر اردبیل قرار دارد. این تالاب زیستگاه پرندگانی چون چنگر، آبچلیک و ... است.

 

تالاب نوشار 

 تالاب فصلی نوشار در 35 کیلومتری جنوب خاوری شهر اردبیل قرار گرفته است. این تالاب در زمستان و بهار زیستگاه گونه‌های پرنده می‌باشد و در فصلهای دیگر چراگاه دام داران رمه گردان است.

 

تالاب شور گل

  تالاب شور گل در 3 کیلومتری جنوب خاوری شهر اردبیل قرار دارد و در بهار، زیستگاه پرندگان مهاجر است.

 

تالاب قره گل

تالاب قره گل در شمال باختری دامنه‌های هرم و جنوب زیستگاه هوشنگ میدانی در بلندی 2 هزار و 820 متر از سطح دریا قرار گرفته و آبراه خروجی ندارد.این تالاب گرد به قطر حدود 300 متر از گرد آمدن آب برفها و سیلابها به وجود آمده است. بیشترین ژرفای آن 3 متر تخمیل زده شده است. افزوده شدن آثار پدیده آتشفشانی / خاکستر آتشفشانی به خاک بستر تالاب، دور نمای سیاه رنگی به آب تالاب بخشیده است که به همین جهت به قره‌گل سرشناس شده است. این تالاب زیستگاه برخی از پرندگان مهاجر و زیستگاه تابستانی آنقوت است.

 

منبع:میراث فرهنگی اردبیل

 

 

 

 

 

بازار اردبیل

مجموعه تاریخی بازار اردبیل در میانه شهر و در طرفین خیابان امام خمینی واقع گردیده و به جهت قدمت و دارا بودن معماری سنتی از بازارهای تاریخی و جالب توجه ایران به شمار می آید و چون دیگر بازارها مشتمل بر راسته ها، تیمچه ها، سراها و مسجد و گرمابه است.

بازار اردبیل

بازار اردبیل از سابقه طولانی و درخشانی برخوردارمی باشد. مقدسی و اصطخری (قرن چهارم ه.ق)، بازار اردبیل را به شکل صلیبی توصیف می کنند که در میانه آن مسجد قرار داشته است. بازار اردبیل در قرن 7 و 8 ه.ق نیز از رونق فراوانی برخوردار بوده اما رونق اصلی آن مربوط به دوره صفویه است. در این دوره به جهت اینکه اردبیل خاستگاه سلاطین صفوی، مرکز دینی و همچنین جایگاه مقابر شیخ صفی الدین اردبیلی و دیگر گذشتگان سلاطین صفوی بود شهر و بازار آن از اهمیت و رونق خاصی برخوردار گردید.

مجموعه کنونی بازار معرف آثاری از دوره صفویه و قاجاریه است و شامل راسته اصلی بازار، راسته پیر عبدالملک، راسته قیصریه، راسته کفاشان، راسته غلامان، بازار زرگران، سراجان، پنبه فروشان، مسگران، چاقو سازان، آهنگران، سرای خشکبار (حاجی میرزا)، سرای گلشن، سرای وکیل، سرای نو یا زنجیرلو، سرای حاج احمد، سرای حاج شکر، سرای مجیدیه، سرای امام جمعه، سرای دوگچی و تیمچه زنجیرلی است.

بازار اردبیل

مجموعه بازار با طاق های جناغی و گنبدهای ساده پوشش یافته و عرض طاق نمای مغازه ها به طور متوسط 3 متر و قطر پایه های طاق ها حدود 80 سانتی متر است. روشنایی داخل بازار از طریق روزنه های تعبیه شده در پوشش های گنبدی تامین می شود.

سرای خشکبارها از دو بازارچه موازی هم که هر دو بر راسته بازار عمودند تشکیل شده و هر کدام دارای 5 دهانه و 51 مغازه است. سرای گلشن نیز مرکب از دو بازارچه و یک سرا است و در مقابل سرای زنجیرلی واقع شده و به راسته بازار و راسته پیر عبدالملک مربوط می شود.

بازار اردبیل

بخش اصلی سرا فضایی مستطیل شکل به ابعاد 80/3 × 94/9 متر می باشد که پوشش آن متشکل از 9 گنبد در میانه با چهار ستون مدور از سنگ خارا به ارتفاع 75/2 و قطر 52% متر (یا 52 سانتیمتر) و در اطراف بر جرزها نگهداری می شود. ستون ها دارای سرستون مکعب شکل بوده و طاق های زیرین گنبدها توسط تیرهای چوبی به یکدیگر اتصال یافته و مهار شده است.

از دیگر بخش های مهم بازار، چهار سوق یا بازار بزرگ قیصریه است. این بخش بنایی است مدور با گنبد کروی بلند و ساده . قطر بنا در پایین 12 متر و ارتفاع تقریبی آن 13 متر است.

بخش زیرین بنا، بدون در نظر گرفتن پایه مغازه ها و امتداد بازارچه ها عبارت است از 12 پایه که با 12 طاق جناغی زمینه را برای بر پایی گنبد فراهم ساخته است. در هشت طاق جناغی مغازه و در 4 تای دیگر راهرو بازارچه ها تعبیه شده است. بر سر بازارچه شمال شرقی، سنگ نبشته ای به چشم می خورد.

بازار اردبیل

که به علت فرسودگی امکان قرائت آن وجود ندارد این سنگ نوشته حاوی نام بانی و تاریخ بنا بوده است. تیمچه و سرا و بازارچه زنجیرلی از دیگر بخش های مهم بازار اردبیل است که به راسته بازار راه می یابد. سرای زنجیرلی بنای هشت ضلعی است (چهار ضلع اصلی و چهار ضلع فرعی) که ابعاد اضلاع اصلی آن 20/10 متر می باشد صورت 8 ضلعی در بالا با گوشه سازی به دایره تبدیل شده و گنبدی کروی و ساده ای بر فراز آن جا گرفته است.

مجموعه تاریخی بازار اردبیل در سال های اخیر از طرف سازمان میراث فرهنگی تعمیر و مرمت شده و به شماره 1690 به ثبت تاریخی رسیده است.

 

منبع: تبیان اردبیل

تهیه و تنظیم: زهره حضرتی

 

 

 

 

مکان های سیاحتی اردبیل

پیست اسکی آلوارس

مجموعه فرهنگی - توریستی و ورزشی "آلوارس" در یکی از زیباترین نقاط استان از لحاظ گردشگری و در دامنه های مرتفع و زیبای سبلان در 12 کیلومتری روستای آلوارس و 24 کیلومتری سرعین قرار گرفته است. پیست اسکی الوارس تا هشت ماه از سال به دلیل وجود برف در منطقه ی یاد شده مورد استفاده قرار می گیرد. این مجتمع در فاز اول دارای جاده ای آسفالت، یک خط اسکی به طول 1400مترجهت آموزش و استفاده علاقمندان، تله سیژ و یک باب ایستگاه کلاس های آموزشی، مهمانسرا، رستوران و غیره است که در صورت تکمیل بزرگترین پیست اسکی کشور مطابق با استانداردهای جهانی خواهد بود.

مکانهای سیاحتی اردبیل

روستای آلوارس در ارتفاعات جبهه جنوبی ساوالان با استعدادهای متنوع توریستی است مسیر اصلی آلوارس – دسترسی از طریق جاده سرعین – آلوارس است البته یک راه فرعی دیگر نیز از شهرستان نیر به آلوارس وجود دارد که حدود 4 کیلومتر آن خاکی و سنگی است. مسیر این روستا با قابلیت هایی چون منظر جوامع روستایی و الگوی معشیت آنها (شاهسونها)، آب وهوای ییلاقی ، قابلیت کوهنوردی، پیاده رویی، شکار، وجود آبگیرهای زیبا (قزل گوللر) و… مساعد سرمایه گذاری جهت ایجاد زیر ساخت های صنعت توریسم است.

 

پارک جنگلی فندقلو

سن گوزل سن عالمه حسنون نمایان ای نمین

صنعت خلاقیلن اولـموش چراغـان ای نمین

بالی شیرین سوئی شـربت هاواسی باد بهشت

وار شمیـمون ایلیوب دنیانی حیـران ای نمین

موقعیت جغرافیایی

منطقه فندقلو بین طول جغرافیایی ً25/38 و عرض جغرافیایی ً40/48 قرار گرفته و حداقل ارتفاع آن از سطح دریاهای آزاد 1500 متر و حداکثر 1850 متر می باشد که از شمال به راه قدیم اردبیل – آستارا و آبادیهای آرپاتپه، خانقاه علیا و سفلی از جنوب به کوه معروف خان بلاغی و آبادیهای نیارق و از غرب به ننه کران، مهدی پستی، آبی بیگلو، کریم کندی، دگرماندرق و از شرق به حیران محدود است. مساحت کل این جنگل در حدود 9/4422 هکتار می باشد.

مکانهای سیاحتی اردبیل

آب و هوا

هوای این ناحیه به علت قرار گرفتن در ارتفاعات دارای تابستانی بسیار خنک و مطبوع و زمستانی سرد و مرطوب است که جزو مناطق سردسیر استان محسوب می گردد، این منطقه در ارتفاعات گیلان (آستارا) و شرق اردبیل واقع شده و از رژیم بارندگی و رطوبت دریای مازندران بهره می گیرد. ریزش بارانهای فصلی و وجود مه های دائمی رطوبت منطقه را به حد کافی تامین می نماید، میانگین بارندگی در سال 4/290 میلی متر و دمای حداکثر مطلق 37 درجه در شهریور و دمای حداقل مطلق آن 37- درجه سانتیگراد در بهمن ماه است.

حیات وحش

گونه های جانوری مختلفی از قبیل: گرگ، روباه، خوک وحشی، خرگوش، خرس قهوه ای و پرندگانی چون عقاب طلایی، بلدرچین، هدهد، قرقاول، کبک، چکاوک، کلاغ ابلق و سیاه و ... در آن زندگی می کنند.

پوشش گیاهی

انواع تیپ های جنگل فندقلو عبارتند از :

 1- راش ممرز    2- بلوط ممرز   3- فندق ممرز     4- فندق خالص.

ساختار جنگل از لحاظ آمیختگی شامل: فندق، بلوط، راش، ممرز، ازگیل، ال اسبی، آلوچه، زالزالک و غیره می باشد و گونه های علفی منطقه چون نسترن، تمشک، خاس، پامچال، بابونه، سرخس، گیلدیگ، بنفشه وحشی، گل گاو زبان و ... در زمینهای آن به وفور یافت می شود.

 

دهکده سنگی و زیرزمینی ویند کلخوران

این روستا دهکده ای سنگی با مجموعه ای از خانه های سنگی منفرد به صورت یک پدیده معماری تاریخی و باستانی استثنایی وجود دارد که شکل کنده شدن این منازل در زیر تپه های سنگی و رسوبی و نوع کنده شدن آنها که نهایتاً منجر به آفرینش چنین آثاری شده است، در نوع خود کم نظیر می باشد. دهکده صخره ای باستانی ویند در حدود 5 کیلومتری جنوب و جنوب غربی سرعین و در نزدیکی جاده اردبیل-نیر قرار گرفته است. مناطقی که خانه های سنگی در آن قرار گرفته اند قوردی قیه، تپه چله خانه، قره قیه و مسجدیری نامیده می شود.

مکانهای سیاحتی اردبیل

بررسی های محدود و سفالهای پراکنده در سطح و داخل خانه های سنگی مربوط به ادوار مختلف می باشد. سفالهائی مربوط به دوره اشکانی، سفالها و قوسهای جناغی در کنده های صخره ای شبیه به آثار ساسانیان همچنین آثار و علائمی مربوط به دورانهای اسلامی مانند سلجوقی، تیموری و صفوی که حکایت از استمرار استفاده از این خانه های سنگی در طول تاریخ می باشد.

 

دریاچه شورابیل

این دریاچه به مساحت 120 هکتار یکی از مناطق گردشگری می باشد که اوقات فراغت برخی از مردم در این مکان تفریحی سپری می شود.این در یاچه  قبلاً بسیار شور بوده است و سابق براین بخاطر شوری و لجن طبی خود مشهور بود.

ولی امروزه با افزوده شدن آب شیرین از شوری آن کاسته شده، بطوری که نوعی ماهی در آن پرورش داده می شود؛ و دارای امکانات تفریحی، ورزشی و فرهنگی بسیاری است از جمله: قایق رانی، پیست دو و میدانی، دوچرخه سواری، باغ وحش، هتل های مجهز و زیبا، مجموعه شهر بازی برای بچه ها، رستوران در وسط دریاچه و... می باشد.

مکانهای سیاحتی اردبیل

این دریاچه مستعد پیست قایقرانی روئینگ است چرا که اولین شرط برای احداث این پیست، دریاچه ای است که حداقل 2 کیلومتر مسیر مستقیم داشته باشد و این شرایط دریاچه شورابیل وجود دارد.

رعایت موارد زیر برای بهره گیری بهتر و بیشتر از امکانات این دریاچه ضروری به نظر می رسد:

1- خارج کردن ترافیک ماشین ها از تراسهای حاشیه ای دریاچه و انتقال آن به خط الراس تپه های اطراف

2- متوقف کردن پروژه های نیمه تمام مجتمع های توریستی چرا که این طرحها براساس یک ارزیابی بدون پشتوانه مطالعاتی شروع بکار کرده و سپس نیمه تمام رها شده اند.

3-نوسازی تاسیسات فرسوده تفریحی

4- بهسازی و بازسازی ورودی محوطه دریاچه

5- اختصاص فضای پیک نیکی در حاشیه دریاچه

6- احداث اسکله های متعدد قایقرانی

7- حفظ و تقویت گیاهان آبزی حاشیه دریاچه به عنوان حریم های طبیعی زیستگاه پرندگان و احداث تعدادی جزایر مصنوعی در نقاط مناسب به عنوان زیستگاه زادآوری ، لانه سازی و جوجه آوری پرندگان .

8- نور پردازی مهندسی

9- احداث پارگینکهای کافی و …

 

روستای بیله درق

این دهکده ییلاقی با آب و هوای مطبوع و دلپذیر دومین قطب توریستی منطقه سرعین می باشد که به سبب برخورداری از مواهب طبیعی مانند آبهای معدنی جهت استعمال داخلی و خارجی، دره ای زیبا با درختان و چمنزارهای پر از گل و گیاه، کندوهای عسل که در چمنزارها گسترانیده شده است، جلوه و جذابیت خاصی به این دهکده بخشیده است. وجود محل های اقامتی، کافه ها و رستورانهائی با تخت ها و میز و صندلی های چیده شده در زیر برگهای درختان بصورت چتری بزرگ و سایه بانی طبیعی باعث استقبال گردشگران از جاذبه های این روستا می شود. از جاذبه های طبیعی این دهکده می توان به وجود آبشارهائی در طول مسیر رودخانه بیله درق که یکی از آنها درهمان محدوده انتهائی قسمت پائین و منتهی الیه رسیدن دامنه ارتفاعات به هم در داخل روستا قرار گرفته است و چمنزارهای اطراف آن امکان استراحت و بازدید از این آبشار طبیعی را برای بازدید کنندگان فراهم کرده است، اما آبشار دیگری که حاصل آب زلال و گوارای این رودخانه می باشد. آبشاری دیدنی درحدود 300 متر پائین تر از آبشار اولی که جریان یافتن آب در داخل چمنزاری زیبا و برخورد آب با سنگها و نهایتاً سرازیر شدن آب به ارتفاعی پست تر موجب شده که اکثر علاقه مندان به استفاده از مظاهر طبیعی در کنار آن استراحت کرده و خستگی ناشی از پیاده روی و گردش را از تن بزدایند.

این روستا همچنین دارای غارهای بزرگ و کوچک در دل کوهها و صخره ها هست که هرکدام از آنها دارای جاذبه های خاص می باشد، از میان این غارها، غاری با دهانه بزرگ و عریض که از فراز تپه بیله درق نمایان می باشد، مکانی طبیعی و مناسب جهت استراحت گردشگران است. همچنین چندین غارکوچک در امتداد رودخانه بیله درق در دل صخره ها و همچنین غاری بزرگ در ادامه مسیر دره که چشمه ای از داخل آن جاری است. درمجموع، آب و هوای خنک ، اماکن اقامتی، تفریحی، رستورانهای پذیرائی، آبمعدنی ها، نوع بافت منازل مسکونی، وجود پارکینگ ها، انواع رستنی ها و جانواران چهره کاملاً باصفا و ییلاقی به این دهکده داده است.

 

منبع: تبیان اردبیل

تهیه و تنظیم: زهره حضرتی

 

 

 

 

 

چشمه ها و آبشار های اردبیل

چشمه سردابه اردبیل

چشمه سردابه در یک کیلومتری شمال دهکده وکیل آباد در دره ای گسترده قراردارد. فاصله آن تا اردبیل تقریبا 24 کیلومتر است. آب این چشمه از کف استخر بزرگی که با گاز ییدروژن سولفوره همراه است از چندین شکاف طبیعی زمین بیرون می آید وارد استخر دیگری می شود و از آنجا به پایین دره جریان می یابد. ارتفاع چشمه از سطح دریا 1820 متر است. آب کانی سردابه آبی است گوگردی و نیمگرم که حرارت آن 5/36 درجه،  PH آن 2/5 و هدایت الکتریکی آن برای 20 درجه حرارت 950 است. آب چشمه دارای بوی بد، اما زلال است و مقدار آبدهی آن در حدود 15 الی 20 لیتر در ثانیه است. روی سنگ های کناراستخر و سنگ های مسیر آب، اندکی رسوب نخودی رنگ دیده می شود که این رسوب، از املاح قلیایی و مختصری گوگرد تشکیل شده است.

چشمه ها و آبشارهای اردبیل

چشمه بوشلی اردبیل

چشمه معدنی بوشلی به فاصله  5/4 کیلومتری جاده اردبیل به سراب و در 45 کیلومتری باختر اردبیل واقع شده است. مظهر چشمه بوشلی در مجاور رسوب های آهکی سختی است که آثار خروج آب در برخی نقاط آن در گذشته وجود دارد. آب چشمه بوشلی از دسته آب های کلرور ـ سدیک و بی کربنات کلسیک گرم به همراه گاز است. ازاین چشمه برای استحمام استفاده می شود. حرارت آن 49 درجه است و آب آن صاف و زلال و مزه اش نمکی و گزنده است. اهالی محل برای درمان رماتیسم و درد مفاصل و رفع خستگی از آن استفاده می کنند

 

آبشار آقبلاغ

این آبشار در خلخال و در کوه آق داغ (سفیدکوه) قرار دارد. در دامنه این رشته کوه چشمه سارهای فراوانی وجود دارد که تأمین کننده آب جریان های چون میانرودان، گلبند رود، رودخانه زال و … می باشد. مهمترین چشمه این ناحیه که آبدهی قابل توجهی دارد، چشمه آقبلاغ است. این چشمه در دامنه شرقی قله مرکزی آق داغ قرار دارد. این چشمه بلافاصله پس از خروج، آبشار بسیار زیبا و با دورنمای جالب و دیدنی و سفید رنگ تشکیل می دهد. وجود گونه های متنوع گیاهی، درختی و علفی در پیرامون این آبشار زیبائی آن را دو چندان می نماید. نزدیکترین راه ارتباطی به آقبلاغ از طریق یک راه پیاده رو از روستای لرد بخش شاهرود خلخال میسر است.

 

آبشار سردابه

این آبشار در نزدیکی آبگرم معدنی سردابه (24 کیلومتری غرب اردبیل) در دامنه شرقی کوه سبلان واقع است. ارتفاع آن حدود 20- 15 متر و حجم جریان آن نسبتاً کم و محدود به خروجی چند چشمه بالا دست می باشد. شایان ذکر است حجم جریان این آبشار در مواقع بارش و پیوستن جریان های سطحی حوزه آبخیز افزایش می یابد. این آبشار از محل های دیدنی مجتمع آبگرم سردابه که از نقاط گردشگری اردبیل است، می باشد.

چشمه ها و آبشارهای اردبیل

آبشار گورگور آلوارس

چشمه گورگور از جمله چشمه های مشهور منطقه سبلان می باشد. این چشمه در دره آلوارس یا قزل گوللر که یکی از عریض ترین و با صفاترین دره های سبلان است، در ارتفاع 2420 متری از سطح دریا واقع شده است.آبدهی این چشمه بسیار بالا بوده و آب از خلل و فرج دیواره صخره ای مشرف به دره با فشار بیرون می آید. نظر به شیب تند مسیر تا رسیدن به رودخانه بستر آبشار مانندی را طی می کند و با توجه به موقعیت تفریحی و تفرجی و ورزشی دره قزل گوللر و احداث پیست اسکی روی برف آلوارس در آن چشمه و آبشار گور گور نیز با دارا بودن آب و چشم انداز و فضای سبز جالب از نظر گردشگری را دارد.

 

آبشار گورگور خیاوچای

این آبشار در مسیر رودخانه خیاو (خیاوچای) بوده و بلندی آبشار حدود 10-12 متر می باشد و از نظر حجم جریان قابل توجه می باشد. حوضچه ای دایره ای شکل در محل ریزش آب ایجاد شده است. آبشار گورگور به علت منظره جالب طبیعی و وجود ماهی قزل آلای قرمز در رودخانه و حوضچه و برخورداری از موهبت آبگرم معدنی ملک سوئی و چشم اندازی از کوهستان سبلان (ارتفاعات دلی آلی، آیتار، هرم و کسری) جذاب و دیدنی است.

 

منبع: تبیان اردبیل

تهیه و تنظیم: زهره حضرتی

 

 

 

 

 

رودها و رشته کوه های اردبیل

رود گیلوان

رود گیلوان از کوه وناو، در 42 کیلومتری جنوب خاوری هروآباد/خلخال سرچشمه می‌گیرد. درازای این رود 12 کیلومتر است و در مسیر جنوب باختری جریان دارد و در حوضه دریای مازندران قرار می گیرد.

رودها و رشته کوه های اردبیل

رود مشکین چای

رود مشکین چای از دامنه‌های شمالی کوه سبلان، در 23 کیلومتری جنوب باختری مشکین‌شهر سرچشمه می‌گیرد و با شیب تند به سوی شمال جریان می‌یابد. در یک کیلومتری شمال باختری روستای احمد بیگلو با ریزابه بزرگی که آن نیز از دامنه‌های سبلان سرچشمه می‌گیرد، می‌آمیزد و هم چنان رو به سوی شمال باختری روان می‌گردد و سرانجام در 4.5 کیلومتری باختر کوه ایلانی داغ، به اهر چای وارد می‌شود.

 

رشته کوه تالش

رشته کوه تالش در راستای کناره دریای مازندران از شمال به جنوب کشیده شده است. این رشته کوه از گوشه خاوری کوههای برزند آغاز و در سراسر حدود خاوری استان اردبیل با افزایش تدریجی بلندی به سوی جنوب کشیده می شود و در بیرون حدود استان سرانجام به رشته کوه البرز می‌پیوندد. بلندترین نقطه رشته کوه تالش در خاور اردبیل با بلندی حدود 2 هزار و 750 متر است. دامنه خاوری آن پوشیده از جنگل است در حالی که دامنه باختری و شمالی آن جز در بلندی‌ها که دارای پوشش جنگلی است در بخش های دیگر پوشش گیاهی مهمی ندارد. رشته کوه تالش یا باغرو همانند سدی بین دریای مازندران و فلات آذربایجان قرارگرفته و هیچ رودی آن را قطع نمی کند مگر در نزدیکی قره‌چمن که دشت اردبیل به دریا راه پیدا می کند و از این بخش رطوبت دریای مازندران در این دشت رخنه می کند.

 

رشته کوه خروسلی داغ

رشته کوه خروسلی داغ / خروسلو در جنوب دشت مغان، در 40 کیلومتری شمال باختری گرمی قراردارد و سرشناس‌ترین ستیغ آن خانملو با باندی حدود 800 متر است. این رشته کوه سرچشمه رودهای خوفنام برزند چای و قوروچای می باشد و دشت مغان را از بخش های انگوت و اجارود جدا می سازد.

 

رشته کوه صلوات‌داغی

دنباله رشته کوه تالش در شمال به توده کم ارتفاعی می‌پیوندد و به رشته کوه صلوات‌داغی سرشناس است که ازکوه های کلانتر، سامان لو داغ، دنگوزگدوک و صلوات به وجود آمده و شهرستان های مشکین‌ شهر و مغان را از هم جدا می‌سازد.

بلندترین ستیغ این رشته کوه 2 هزار و 50 متر است. جهت آن شمال خاوری – جنوب باختری می‌باشد، که گوشه شمالی آن به دره ارس می‌پیوندد و دره ارس و رود مرزی ارسباران این کوه ها قفقاز جدا می سازد. رود سامبورچای از دامنه‌های شمالی این رشته سرچشمه می گیرد و رودهای دامنه جنوبی آن به قره سو وارد می‌شوند. این رشته کوه که از جنوب باختری به سوی شمال خاوری به درازای 46 کیلومتر کشیده شده از سوی باختر به وسیله رود قره‌سو از کوهستان ارسباران خاوری جدا می شود. گردنه‌های صلوات و آقیز، در این رشته کوه قرار دارند.

 

منبع: تبیان اردبیل

تهیه و تنظیم:زهره حضرتی

 

 

 

 

 

 

امامزاده های اردبیل

بطور مسلم اولین امامزاده های مکرم در اواخر قرن دوم و اوائل قرن سوم هجری قمری به منطقه اردبیل و آذربایجان تشریف آورده اند و به تبلیغ و ترویج مذهب حقه اهل بیت همت گمارده اند.

امامزاده های اردبیل

امامزاده سید صدر الدین (ع)

یکی از امامزاده های معتبر بوده که در نیمه اول قرن سوم هجری به اردبیل تشریف آورده اند و بنا به نظر صاحب «بحر الانساب» که یکی از کتب مهم علم انساب (تبار شناسی) می باشد از اولاد بلافصل حضرت امام موسی کاظم (ع) می باشند در دوران های گذشته دارای بارگاه و جلال و شکوه بوده است اکنون با قرار گرفتن مرقد شریف این بزرگوار در موقعیت خاص شهر اردبیل امید است با طرح جامع احداث بقعه براین مزار مبارک تحولی در این ناحیه صورت گیرد.

 

امامزاده صالح(ع)

این بزرگوار همانند جناب صدر الدین در نیمه اول قرن سوم هجری به اردبیل تشریف آورده اند و بنا به نظر صاحب «بحر الانساب» یکی از سه اولاد بلافصل امام موسی کاظم (ع) می باشد که به این منطقه آمده اند مزار شریفش از دوران های گذشته مورد توجه خاص و عام بوده و خاندان جلیل القدر صفویه نسبت به حضرتش ارادت ویژه داشتند، با توجه به اینکه بقعه مبارکش در وسط شهر (میدان عالی قاپو) واقع شده رفع اختلاف هئیت امناء و میراث فرهنگی و اداره اوقاف درباره احداث و تکمیل و مرمت بارگاه مبارکش ضرورتی غیرقابل انکار است و از طرفی این همه تطویل و تأخیر، ضرر و زیان دینی و فرهنگی برای مردم محب اهل بیت (ع) و شاید توهینی به ساحت این بزرگوار باشد.

 

امامزاده حمزه(ع)

این امامزاده عظیم الشأن یکی از مهمترین امامزاده هائی است که در منطقه اردبیل وجود دارد و به احتمال قوی و بنابر آنچه که صاحب «بحر الانساب» فرموده ایشان همان حمزه بن موسی بن جعفر (ع) می باشد که جد شاخه های متفرعی از سادات موسوی خصوصاً در منطقه آذربایجان و قفقاز و بطور کلی شمال ایران قدیم بوده و نیز خاندان جلیل القدر سیادت و سیاست صفویه از اولاد ایشان بوده و شاید به همین دلیل درقرن سوم و پنجم هجری قمری اولاد و احفاد ایشان که همان خاندان جلیل القدر ابوالفتح شیخ سید صفی الدین اسحاق اردبیلی (650-735) می باشند به اردبیل تشریف آوردند و منشا خدمات بی نظیر برای مکتب اهل بیت (ع) شدند در حال حاضر بقعه بسیار کوچک و نامناسبی در جوار بقعه شیخ سید امین الدین جبرائیل رضوان الله تعالی علیه بر مزار ایشان وجود دارد که به هیچ وجه در شأن ایشان نبوده و لازم است بارگاهی مناسب بر مزار ایشان احداث گردد.

 

امامزاده سید محمد اعرابی

جناب سید محمد اعرابی بن ابو محمد قاسم بن سید حمزه بن امام موسی بن جعفر (ع) یکی از معتبرترین امام زاده ها از نظر اسناد و مدارک می باشد این بزرگوار در اواخر قرن سوم هجری قمری به اردبیل تشریف آورده اند و به احتمالی علت حضور ایشان در خطه اردبیل جد بزرگوارش جناب سید حمزه می باشد بنا به امر و تأکید حضرت آیت الله العظمی آقا سید موسی شبیری زنجانی (مدظله) و اهتمام عالم زاهد حضرت حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ عبدالرحیم جعفری (دامت برکاته) و با سرمایه مرحوم حاج غضنفر پاکنهاد رحمه الله علیه در گذشته نه چندان دور برای ممانعت از هدم و محو مرقد مطهر ایشان قبه ای کوچک بر مزار ایشان بنا گردیده که امید است بارگاهی در شأن حضرتش احداث گردد و مورد استفاضه عموم مردم واقع شود مرقد شریف ایشان در مجموعه شیخ سید امین جبرائیل کلخوران واقع است.

 

امامزاده دختر (حلیمه خاتون)

در کنار مسجد میر صالح مجتهد رضوان الله تعالی علیه مرقد شریفی  وجود دارد که به امامزاده دختر معروف و مشهور است در مورد این قبر شریف چند امر مسلم است اول آنکه این قبر شریف متعلق به امامزاده های بزرگوار می باشد و دوم آنکه قدمت تاریخی آن به قرن سوم هجری و معاصر با امامزاده های یزرگوار سید صدر الدین و سید صالح و سید حمزه (ع) می باشد که در دوران صفویه و قبل و بعد از آن مورد توجه عام و خاص بوده و به احتمالی قبر شریف سیده ای بزرگوار می باشد که از دختران حضرت امام موسی بن جعفر(ع) و مشهور به حلیمه خاتون است تشیخص دقیق هویت ایشان نیازمند تحقیقی میدانی در علم تبار شناسی می باشد و در حال حاضر ترمیم و تکمیل قبر شریف ضروری است.

 

امامزاده سید محمود (ع)

این بزرگوار امامزاده ای عظیم الشأن و از اولاد امام موسی بن جعفر (ع) می باشد قبر شریفش در پشت مسجد سنگی روستای کلخوران واقع است و به احتمال قوی قبل از خاندان صفوی در اردبیل حضور داشته در حال حاضر اطاقکی بر مزار شریف ایشان موجود است.

 

امامزاده سید عوض شاه الخواص (ع)

این بزرگوار فرزند سید حبیب الدین فیروز شاه زرین کلاه بود و جد ششم مرحوم شیخ صفی الدین اردبیلی است نسبش با چهارده واسطه به امام موسی بن جعفر (ع) می رسد قبر شریفش در مجموعه شیخ سید امین الدین جبرائیل رحمه الله علیه واقع است و قبه ای برمزارش ساخته شده که هرگز در خور شأن آن جناب نمی باشد

 

امامزاده سید صلاح الدین رشید (ع)

امامزاده سید صلاح الدین رشید بن سید محمد حافظ بن سید عوض شاه الخواصبن سید حبیب الدین فیروز شاه بوده و در اواخر قرن پنجم هجری در اردبیل می زیسته، جد چهارم شیخ صفی الدین اردبیلی می باشد مزار شریفش بر روی تپه ای در کنار روستای قطب آباد واقع است.

که متأسفانه در پنجاه سال اخیر در اثر بی توجهی بطور کلی آثار مرقد مطهرش ار بین رفته، بسیار ضروری است با تشکیل یک گروه کارشناسی و استفاده از شواهد و افراد محلی مزار شریف ایشان را مشخص و تعیین نمود.

 

امامزاده سید قطب الدین (ع)

جناب سید قطب الدین بن سید صلاح الدین بن سید محمد حافظبن سید عوض شاه الخواص بن سید حبیب الدین فیروز شاه در قرن ششم هجری قمری در اردبیل می زیسته و جد سوم مرحوم شیخ سید صفی الدین اردبیلی می باشد نسبش با هفده واسطه به امام موسی بن جعفر(ع) منتهی می شود قبر شریف این بزرگوار در روستای قطب آباد (قرب آْباد) واقع است. که متأسفانه با تخریب این روستا مزار مبارک ایشان نیز از میان رفته و اثری از آن برجای نمانده، شاید بتوان با تشکیل گروه کارشناسی و با استفاده از شواهد و قرائن محلی، محل مرقد مطهرش را مشخص نمود.

 

منبع: تبیان اردبیل

تهیه و تنظیم: زهره حضرتی

 

 

 

 

 

 

 

بقعه های اردبیل

بقعه شیخ جبرائیل کلخوران

بقعه شیخ جبرائیل کلخوران پدر شیخ صفی الدین اسحق اردبیلی، جد سلاطین صفوی می باشد که در روستای کلخوران در 3 کیلومتری اردبیل قرار دارد که مقبره شیخ امین الدین جبرائیل به صورت یک هشت ضلعی در وسط باغ قرار گرفته است. سمتی از بنا در پاکار از سنگ های منتظم اجرا شده که بر روی آنها دیوارهای جانبی بقعه از آجر ساخته شده است. در نمای بیرونی بقعه از تزئینات کاشی بصورت تلفیقی استفاده شده است.
بقعه های اردبیل

گنبد تخریب شده آن در چند دهه اخیر بازسازی شده است. داخل بقعه با نقاشی برجسته روی گچ و کتیبه هایی با خط علیرضا عباسی مزین گشته است. ساماندهی محوطه اطراف بقعه در کنار مرمت آن از مهمترین برنامه های طرح ساماندهی بقعه می باشد.

بقعه های اردبیل

بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی

محل کنونی بقعه شیخ صفی الدین حدود 700 سال پیش باغ بزرگی بنام اسفریس بوده است که شیخ صفی الدین اردبیلی در بخشی از آن باغ بزرگ به ارشاد و تدریس مریدان خود می پرداخت.

شیخ صفی الدین اردبیلی در سال 735 هجری قمری در سن 75 سالگی درگذشت وی از بزرگان عرفان و تصوف در ایران به شمار می رفت و از نفوذ مذهبی بالایی برخوردار بود.

از شیخ صفی آثار مکتوبی چون دیوان اشعار و تفسیر قرآن کریم برجای مانده است. طبق وصیت وی او را در محل تدریسش و در مدرس خود با ساختن یک برج مقبره ای بنام الله الله دفن کرده اند. وجه تسمیه آن وجود نام مبارک الله در متن ساقه برج آن با خط بنایی معقلی است.

بقعه های اردبیل

فرزندان شیخ یک به یک به عنوان مرشد خانقاه، جانشین پدر می شدند و این سیر تحول ارشاد در خانقاه اردبیل توأم با افزایش قدرت مردمی این خانقاه در دوره ای از تاریخ ایران جریان داشت که حکومت مرکزی مستقلی به مفهوم جامع کلمه در کشور وجود خارجی نداشت و بالاخره این حرکت سریع مذهبی در خانقاه اردبیل پس از 72 سال منتج به وصول مقام ارشاد به اسماعیل صفوی پسر حیدر شد.

در دوره حکومت شاه اسماعیل تمام انرژی او مصروف ساماندهی اوضاع کشور بود و فرصت و توجه کافی به امر ساماندهی مقابر اجدادش برای او فراهم نشد و فقط اقدام به ساخت بخشی بنام دارالحدیث در بقعه کرد که بعدها این قسمت ویران شده و امروزه آثاری از آن باقی نیست.

بقعه های اردبیل

پس از شاه اسماعیل شاه طهماسب اول که جانشین وی بود با ساختن بخشی بنام قندیل خانه مجموعه قبور موجود در بقعه را با سالنی بهم متصل کرد و نظم بخشید.

بقعه های اردبیل

در دوره صفوی باعنایت ویژه شاهان، این مجموعه در نهایت دقت تکمیل و تزئین شد تا جائیکه آدام اولیاریوس بقعه را با مساحتی نزدیک به 21 هزار مترمربع به بهشت موعود خداوندی تشبیه می کند. بقعه وسیع و دیدنی شیخ صفی با سقوط سلسله صفویه چنان مورد بی مهری و عناد واقع می شود که هم اینک کل مساحت عرصه و اعیانی این مجموعه کمتر از 7 هزار متر مربع است و از اشیاء و لوازم نفیس آن جز نامی غرور آور و یادی تلخ برای نسل امروز باقی نمانده است.

بقعه های اردبیل

این مجموعه هم اینک کاندید ثبت در فهرست میراث جهانی است و قبر شخصیت های معتبری از تاریخ این سرزمین را محفوظ داشته و بخش بزرگی از تاریخ این مملکت و شاید جهان اسلام بدون این مجموعه قابل تحقیق و تعریف نیست.

 

بقعه شیخ حیدر مشگین شهر

در محوطه ای موسوم به امامزاده در مشگین شهر برج بلندی واقع است که تقریباً از تمام نقاط شهر و همچنین ورودی های اصلی شهر بخش هایی از آن دیده می شود که بنام مقبره شیخ حیدر تحت شماره 184 در فهرست آثار ملی ثبت گردیده است. تاریخ ساخت این بنا به دوره ایلخانی باز می گردد.

بقعه های اردبیل

 برج مقبره شیخ حیدر میل بلندی به ارتفاع 18 متر و به قطر تقریبی 5/10 متر به صورت استوانه ای که در چهارچوب آن چهار درگاه با تزئینات معقلی تعبیه شده است. لیکن ورودی طبقه فوقانی در جبهه غربی قرار دارد.

 

منبع: تبیان اردبیل

تهیه و تنظیم: زهره حضرتی

 

 

 

 

 

 

کهنه قلعه

این قلعه در منطقه‌ای روی تپه طبیعی در قسمت غرب رودخانه خیاو چاری قرار دارد کهنه قلعه مشکین شهر از آثار دوره ساسانی است و از استحکام خاصی برخوردار بوده و در جنگ‌ها و تهاجم دشمنان به‌عنوان پناهگاه از آن نگهداری و استفاده می‌شده است.

این قلعه با مساحتی در حدود ۱۵ هزار متر مربع در قسمت ورودی مشکین شهر از طرف جاده اردبیل و روی تپه‌ای طبیعی با ۵۰ متر ارتفاع واقع شده و از 6 برجک با دیوارهای ضخیم خشتی و حجره‌های کوچک آخورمانند تشکیل شده است.

طراحی این حجره‌ها به صورتی است که هر حجره برای اسکان یک سرباز به همراه اسب پیش بینی شده است. ارتفاع تقریبی این قلعه 1416 متر از سطح آب‌های آزاد است.

کهنه قلعه

بنای اولیه این قلعه در دوره شاپور دوم ساسانی در سال 337 میلادی به دستور نرسه هرمز حکمران ساسانی در خیاو به مدت 6 سال ساخته شده است.وجود سنگ نبشته‌ای به خط پهلوی ساسانی در جبهه شمالغربی این بنا در فاصله 150 متری در آبراهه خیاو قرار دارد.

سفالینه‌ها و مفرغ‌های به دست آمده، پیشینه این بنا را حتی به دوره ساسانیان می‌رساند. پلان قلعه به صورت ذوزنقه غیرمنظم در امتداد شمال غربی و جنوب غربی است.طول ضلع آن ۹۰ متر و ضلع جنبی آن ۲۳۷ متر و عرض این قلعه در سمت غربی ۱۱۵ متر و در شرق ۹۱ متر می‌باشد.

در دو گوشه شمال‌غربی و جنوب آثار برج مدور به قطرهای ۶ متر و ۱۰ متر وجود دارد. درمنتهی‌الیه شرقی ضلع شمالی آثار دو برج به قطرهای ۵/۷ و ۶ متر با ضلع بهتر از برج‌های دیگر به چشم می‌خورد.

کهنه قلعه

سازه‌های دیوارهای قلعه از سنگ، ملات گچ و آهک و بقیه از خشت و کنگره‌های آن از گل ساخته شده است.در کاوش‌های باستانشناختی در کهنه قلعه نشانه‌هایی از موارد فرهنگی، سفال‌های دست ساز و چرخ ساز به رنگ نخودی و خاکستری و فلز مفرغ مربوط به دوره آهن سه به دست آمده که منسوب به اقوامی است مشهور به «اورارتو» که در آستانه شکل گیری دولت ماد و در مواردی حتی پیش از آن در بیشتر نقاط آذربایجان نشانه‌هایی از فرهنگ و تمدن آنها مشاهده شده است.

این بنا در سال ۱۳۴۵ با شماره ۶۱۸ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. کاوش های فصل اول در سال ۱۳۶۶ در این قلعه انجام گرفته و در سال ۱۳۶۷ کاوش‌های فصل دوم صورت گرفت.

 

منبع: همشهری آنلاین

تهیه و تنظیم:زهره حضرتی

 

 

 

 

 

قلعه قهقهه

قلعه قهقهه در دهستان یافت از بخش هوراند شهرستان اهر، نزدیک روستای گنجویه و قره آغاجلو بوده و در فاصله 75 کیلومتری شمال مشکین شهر در استان اردبیل قرار دارد. این دژ به دلیل اینکه محل زندانی شدن افراد سیاسی مهمی، مانند شاهزادگان صفوی در زمان گذشته بوده، در تاریخ شهرت بسیاری دارد.

قلعه قهقهه

در زمان جنگ‌های ایرانی و عثمانی خزاین شاهان صفوی در این قلعه نگهداری و حفاظت می‌شده و اهمیت آن از اواخر دوره صفویه بتدریج کمتر شده و در دوره قاجاریه به یکباره متروکه شده است.

این قلعه در تپه سنگی به ارتفاع تقریبی هزار متر از زمین‌های اطراف قرار داشته و اطراف آن را با حصار مستحکم و غیر قابل نفوذ احداث نموده‌اند که با گذشت سالیان دراز هم اکنون نیز ورود به آن تقریباً غیر ممکن بوده و فقط در شرایط جوی مناسب امکان‌پذیر است.

قلعه قهقهه در منطقه قره داغ و با ارتفاع تقریبی 2500 متر از سطح دریا، دیوارهای بلند طبیعی و در میان صخره‌ها واقع شده است و دور تا دور قلعه پرتگاه خطرناک و عمودی شکلی وجود دارد.

قلعه قهقهه

طبق تحقیقات باستان شناسی به عمل آمده استقرار در این قلعه به دوران قبل از اسلام می‌رسد. در زمان بابک و صفویه از اهمیت بسزایی برخوردار بوده و سال‌ها به‌ عنوان خزانه سلطنتی و مهم‌ترین زندان مورد استفاده قرار گرفته است.

این قلعه تبعیدگاه مجرمان سیاسی و به عنوان زندانی مهم در عصر صفویان مورد استفاده قرار می‌گرفته است.از نظر لغوی قهقهه به معنای آواز بلند در خنده‌ و نیز به معنای آواز کبک می‌باشد.

قهقهه‌، احتمالا نام برخی از مکان‌های دیگری نیز بوده است‌، چنان ‌که دهی از دهستان میان ولایت حومه شهر مشهد نیز به همین نام است.

در کتاب تاریخ گیلان‌ اثر ملاعبداللّه فومنی گیلانی‌، از این قلعه به‌عنوان قلعه ماران ‌یاد شده است‌. این قلعه را کهندژ (قلعه قدیمی) نیز گفته‌اند.

قلعه قهقهه

قلعه قهقهه‌ همچون سایر قلاع ایران‌، دارای خصوصیات و ویژگی‌هایی است که از بسیاری جنبه‌ها چون قرار گرفتن بر ارتفاع کوهی بلند، مصالح به کار برده شده در ساخت‌قلعه و مانند آن‌، مشابهت زیادی با قلعه‌های دیگر دارد.

راه ورودی این قلعه از ضلع شمالی آن می‌باشد که به عنوان یک قلعه نظامی مطرح بوده است.قلعه قهقهه از 3 حصار متداخل و حصارها بر تعیین حدود قلعه جهت تشکیل دیواره‌های سنگی کوه تعبیه شده است. هر حصار دارای دروازه است و حصار اصلی آن دارای 4 برج بوده و دروازه آن دو برج 5 ضلعی با طاق هلالی بعد از دروازه راهروی درازی به اتاق هلالی دارد.مصالح ساختمانی آن عبارتند از سنگ‌های رسوبی به رنگ‌های کرم و آجری با ملاط گچ و آهک‌.

زندان قلعه فضایی است در بدنه بالایی کوه که 3 قسمت آن به پرتگاه و به‌ سوی دره ای 80 متری است. قلعه دارای 5 استخر است و دیده بانی 8 ضلعی در شمال غرب با برج 8 ضلعی دارد.

 

منبع: همشهری آنلاین

 

 

 

 

 

مساجد تاریخی استان اردبیل

مساجد تاریخی استان اردبیل

 

مسجد جمعه : این بنا در شمال شرقی شهر ، بین محله های پیرشمس الدین و عبدالله شاه بر روی تپه مرتفعی واقع گردیده و یکی از قدیمی ترین مساجد شمال غربی ایران است. با توجه به حفاریهای باستان شناسی که در محوطه اطراف این مسجد صورت گرفته بقایای شبستان های ستوندار در بخش شرقی و شمالی و هم چنین آثاری از کتیبه های متعلق به قرن سوم و چهارم ه.ق. کشف گردیده است . اصل بنای کنونی مسجد در دوره سلجوقیان بر روی بقایای کهن تری ساخته شده که درنتیجه حمله مغول حدود سال 620 هجری ویران و درحدود سال 650 هجری مجدداً باز سازی گشته است در این بازسازی ،گنبد به طور کامل بازسازی شده و تزیینات مختلف گچبری و نقاشی در شبستان ومحراب آن انجام گردیده است . بنای فعلی مسجد به ابعاد خارجی 85/18 ×45/36 متر از گنبد خانه ای ویران و ایوانی که در دوره های بعد به شبستان ستونداری تبدیل شده ، تشکیل می شود همچنین در 5/16 متری مسجد ، بقایای مناره ای از دوره سلجوقی برجای مانده است . این فضا توسط سه کنج ها و ترنبه ها به هشت ضلعی و سپس شانزده ضلعی تبدیل گردیده و گنبد بر روی آن قرار گرفته است . بقایای ساقه گنبد نشان می دهد که این بخش دارای ترک های متعدد منشوری زیبا قطار بندی و تزیینات کاشی معرق بوده که تنها بخش اندکی از آن باقی مانده است. دیواره های داخلی گنبد خانه با اندود گچ و نقوش ترنج و گل و بوته قابل مقایسه با تزیینات گنبد سلطانیه تزیین یافته و درضلع جنوبی آن ، محراب بلند و زیبایی از دوره ایلخانی باگچبری ها ومقرنس کاری های جالب و در زیر آن آثاری از محراب کوچکتر دوره سلجوقی مشهود است . درب ورودی مسجد به تاریخ 742 ه.ق. دارای گره های هندسی ، گل میخ های آهنی وکتیبه ای حاوی دو بیت شعر به خط نسخ است چنین به نظر می رسد که درب مزبور ، از جای دیگر به این مسجد منتقل شده است . در حدود 5/16 متری مسجد ، بقایای مناره ای از دوره سلجوقی به ارتفاع هشت و قطر پنج متر باقی مانده که به هنگام آبادانی مسجد در کنار آن قرار داشته آجر چینی بخشی از سطح مناره به صورت خفته راسته است که تا حدودی به آن حالت تزیینی بخشیده است بر بدنه مناره دوسنگ نبشته به تاریخ های 878 و879 ه.ق نصب شده که مربوط به اوزون حسن حکمران آق قویونلو است و ارتباطی با بنای مسجد مناره ندارد و حتمالاً از جای دیگری آورده و روی منار نصب شده است این بنا به شماره 248 به ثبت تاریخی رسیده است .

 

مسجد میرزا علی اکبر مجتهد : مسجد مجهز و مجلل میرزا علی اکبر در مرکز اردبیل نزدیک بازار واقع شده و دارای دو در است . از جاذبه های این بنا ، دو منبر است که یکی مشبک چوبی و دیگری به صورت صندلی بازودار و چرخدار است .

مسجد اعظم اردبیل : این مسجد تا اندازه ای نوساز ، با سبک نو و در ابعاد قابل توجه که از گنبد الله الله شیخ صفی تقلید شده ، ساخته شده است . مؤذنه مسجد در زمان قاجاریه و به سبک آن دوره ساخته شد ولی در سال های اخیر دوباره بازآفرینی شده است .

مساجد تاریخی استان اردبیل

مسجد جامع نمین : معتمدین و پیرمردان در مورد بنای مسجد جامع نقل می کنند بانی مسجد شاهزاده عصمت خانم طاهرمیرزا بن اسکندر میرزا بن عباس میرزا نایب السلطنه فتحعلی شاه قاجار است . در محل فعلی مسجد ، مسجدی کهنه وجود داشته به دستور شاهزاده خانم مسجد کهنه تخریب نموده و بر روی پی آن مسجد فعلی را ساخته اند . ازاره بنا سنگی و بدنه آجری با ملات ماسه آهک می باشد . سقف آن در اصل تیرپوش بوده در سالهای گذشته شیروانی بر روی آن احداث شده است . سقف تیرپوش بنا بر روی هشت ستون چوبی با پایه های سنگی قرار گرفته است . مسجد جامع دارای پنجره های مشبک چوبی و سرستونهای چوبی زیبایی است که جنس آن راش کوهی است . همچنین بنا دارای مناری با آجر چینی زیبا و چسبیده به آن می باشد .

 

مسجد حسینیه میرزاده خانم اردبیل : این مسجد در نزدیکی میدان قیام در داخل کوچه میرزاده خانم در پنجاه متری خیابان جمهوری اسلامی واقع شده ، شامل یک باب مسجد بزرگ ، یک باب سالن فاطمیه و شبستان می باشد که بقعه شریف سیده خانم بنام میرزاده خانم با ابعاد حدود 3×3 متر با سقف آینه کاری و دیوار و کف مرمریت در قسمت غربی مسجد جای گرفته ، دارای ضریح فلزی با روکش استیلی می باشد . آرامگاه او مورد توجه و زیارت اکثر اهالی محل و در بعضی موارد مورد توجه مردم سایر محلات نیز می باشد .

 

سقاخانه حضرت ابوالفضل (ع) مسجد سلیمان اردبیل : سقاخانه حضرت ابوالفضل (ع) درکنار خیابان شیخ صفی و در جنب مجموعه تاریخی شیخ صفی الدین در کنج جنوبی غربی مسجد قرار دارد که از سالیان قدیم مورد توجه مردم مسلمان منطقه می باشد . ساختمان مسجد در سال 74 تخریب شد که در مدت پنج سال با کیفیت بسیار بالایی با زیربنای 550 متر مربع با یک گنبد و دو مناره بسیار جالب ساخته شده است. این سقاخانه دارای مسجد ، زیر زمین برای برگزاری مراسم خانمها و شبستان می باشد که اکثر قسمتهای بیرونی و داخلی ساختمان از کاشی سنتی خشتی و معرق و سنگ کار شده است .

 

مسجد جنت سرا : این بنا در ضلع شمالی صحن اصلی بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی واقع است و از ساخته های شاه طهماسب اول به شمار می آید. درخصوص عملکرد واقعی بنا اطلاع دقیقی در دسترس نیست و به نظر می رسد که برای مراسم صوفیانه استفاده می شده است . نمای اصلی ایوان ، با کاشیکاری زیبا و کتیبه های قرآنی تزیین وجلوی آن به پنجره بزرگ مشبک گره چینی از جنس فلز مسدود شده است. بر روی دیوار شمالی داخل بنا ، طاق نمای بزرگ پنج ضلعی ایوان مانندی وجود دارد که بالکن کوچکی در بالای آن ساخته اند واز طریق پلکان کوتاهی واقع در عقب طاقنما بدان می توان رسید. به نظر می رسد که از الحاقات دوره بعدی باشد در دیوارهای شمال وغرب بنا نیز درهایی تعبیه شده که به اتاقهای مجاور راه دارد جرز های عظیم این مسجد ، با ترفندهای مختلفی ، سبک و تو خالی ساخته شده است.

 

مسجد کلخوران : این مسجد در کلخوران ، سه کیلومتری اردبیل واقع گردیده است. پوشش این مسجد بر روی ستونهای ساده ای قرار دارد. نمای بیرونی بنا با طاق نماهای آجری و پنجره های مشبک و تزیینات آجری نماسازی شده است. سر در ورودی مسجد دارای طاق نماهای کم عرض و مرتفع با نیم ستون های آجری بوده و بنای مسجد متعلق به دوره قاجار است.

مساجد تاریخی استان اردبیل

سایر مساجد : مسجد حاج فخر در اردبیل ، مسجد جامع و مسجد نو در روستای خمس خلخال و مسجد جنت سرا در مشگین شهر از دیگر مساجد تاریخی استان اردبیل هستند .

 

منبع:سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

.SendToNetwork { width: 70px; clear: right; height: 16px; border: 1px solid #8A9CC2; direction: rtl; text-align: right; padding: 5px; font-size: 8pt; background: #EAE7D6; float: left; margin: 5px 10px; } .SendToNetwork_text, .SendToNetwork_icon { float: right; } .SendToNetwork_text { width: 50px; margin-top: 2px; line-height: 1; } .SendToNetwork_icon { width: 20px; } .SendToNetwork_icon img { cursor: pointer; } a img { border: none; }